Phan Châu Trinh - nhà hoạt động chính trị yêu nước lớn và có tư tưởng dân chủ sớm nhất Việt Nam.

Mẹ ông là bà Lê Thị Trung, mất năm ông lên 6 tuổi. Thân phụ là Phan Văn Bình, làm một chức quan võ nhỏ, nên lúc nhỏ, ông có nối nghiệp nhà theo học nghề võ.Năm 1900 đậu Cử nhân, năm 1901 đậu Phó bảng, được bổ làm thừa biện bộ Lễ. Ông là một trong những người sớm tiếp thu tư tưởng cách mạng tư sản phương Tây qua phong trào tìm đọc tân thư (sách của các nhà tư tưởng trong thời kỳ cách mạng tư sản ở phương Tây do người Trung Quốc dịch ra Hán văn).Làm quan trong triều đình Huế một thời gian ngắn, ông từ quan trở về, rồi bắt đầu liên lạc với nhiều sĩ phu yêu nước đường thời. Ông tìm đến đến gặp Hoàng Hoa Thám ở Yên Thế, và 1905, sang Trung Quốc, rồi Nhật Bản gặp Phan Bội Châu, nhưng hai người ý kiến không thống nhất. Ông hoạt động công khai và chủ trương đánh đổ chế độ quân chủ, thực hiện dân quyền, khai thông dân trí, mở mang thực nghiệp (tức là những nghề nghiệp để phát triển nền sản xuất của xã hội), trước mắt tạm lợi dụng chiêu bài khai hóa của thực dân Pháp.Năm 1906, ông gửi thư cho Toàn quyền Pháp ở Đông Dương, tố cáo những tệ hại trong nước do tầng lớp quan lại cầm quyền gây ra mà chính phủ Đông Dương thì dung túng. Ông đã đến diễn thuyết tại trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở Hà Nội và ở một số chi nhánh của trường ở nơi khác.Năm 1908, Phan Châu Trinh bị triều đình Huế tố cáo là khởi xướng phong trào chống thuế ở Trung Kì, nên bị bắt giam cùng với nhiều chí sĩ khác và xử đày đi Côn Đảo. Đến năm 1911, nhờ sự can thiệp của Hội nhân quyền ở Pháp, ông được trả tự do trước thời hạn. Sau đó, ông sang Pháp với ý định tranh thủ Hội nhân quyền Pháp đòi chính quyền thực dân ở Đông Dương cải cách chính trị.Trong đại chiến thứ nhất, ông bị nghi là mưu thông với Đức nên bị bắt giam mấy tháng.Năm 1922, vua Khải Định sang Pháp, ông gửi bản “Thất điều trần” kết tội nhà vua. Hồi ở Pháp, ông có lúc gần gũi Bác Hồ bấy giờ còn gọi là Nguyễn Ái Quốc.Năm 1925, Phan Châu Trinh từ Pháp trở về nước, có ý định ra Huế hội kiến với Phan Bội Châu lúc này cũng vừa mới được thả và đang bị chính quyền thực dân giam lỏng. Nhưng chưa kịp đi thì bị ốm và ngày 24 tháng 3 năm 1926 thì qua đời tại Sài Gòn. Khắp nước có phong trào để tang, truy điệu Phan Châu Trinh, nhanh chóng trở thành một cuộc biểu dương tinh thần yêu nước của dân tộc khi đó