Phan Đình Phùng

Phan Đình Phùng (1847–1895) là một nhà cách mạng, chí sĩ yêu nước và lãnh đạo kiệt xuất của cuộc khởi nghĩa Hương Khê trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ 19 tại Việt Nam. Quê ông ở Làng Đông Thái, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Ông đỗ Đình nguyên Tiến sĩ năm 1877 (nên còn gọi là cụ Đình) và từng giữ chức Chưởng ấn Ngự sử ở Đô sát viện. Ông nổi tiếng là người cương trực, thẳng thắn, có ý chí và nguyên tắc sắt đá, không chịu khuất phục trước kẻ thù. Vào năm 1847 - 1883, Phan Đình Phùng sinh ra và lớn lên khi nhà Nguyễn bất lực trước sự xâm lược của Pháp (mất Nam Kỳ rồi đến Bắc Kỳ). Là một đại thần cương trực, ông chứng kiến sự chia rẽ sâu sắc giữa phe "Chủ hòa" (đầu hàng) và phe "Chủ chiến" (quyết tâm đánh Pháp) trong triều đình Huế. Năm 1885, sau kinh thành Huế thất thủ, vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết chạy ra vùng Quảng Trị, hạ Chiếu Cần Vương kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhân dân đứng lên giúp vua cứu nước. Phan Đình Phùng ngay lập tức hưởng ứng, được phong làm Hiệp thống Quân vụ và trở thành linh hồn của phong trào tại vùng Nghệ - Tĩnh. Đến năm 1885 - 1896, Phan Đình Phùng lãnh đạo Khởi nghĩa Hương Khê – cuộc khởi nghĩa có quy mô lớn nhất, tổ chức chặt chẽ nhất và kéo dài nhất của phong trào Cần Vương. Sau khi ông hy sinh vì bệnh tật tại chiến khu vào cuối năm 1895, cuộc khởi nghĩa cũng dần tan rã vào năm 1896, đánh dấu sự kết thúc của toàn bộ phong trào Cần Vương trong lịch sử.