Phan Đình Phùng -Lửa Cháy Đất Hồng

Phan Đình Phùng (1847–1895), sinh ra tại làng Đông Thái, Hà Tĩnh, không chỉ là một sĩ phu tài hoa mà còn là biểu tượng kiên cường của tinh thần chống ngoại xâm cuối thế kỷ XIX. Năm 1877, ông đỗ Đình nguyên Tiến sĩ và nhanh chóng thăng tiến, trở thành Ngự sử Đô sát viện – một chức quan giữ nhiệm vụ can gián và giám sát triều đình. Với bản tính cương trực, ông không ngần ngại chỉ trích những việc làm sai trái, kể cả của Phụ chính Tôn Thất Thuyết, dẫn đến việc ông bị cách chức và phải về quê. Năm 1885, khi kinh thành Huế thất thủ và Chiếu Cần Vương được ban ra, Phan Đình Phùng lập tức hưởng ứng. Với uy tín và tài năng tổ chức, ông trở thành lãnh tụ chính của Cuộc khởi nghĩa Hương Khê, biến khu vực rừng núi hiểm trở từ Hà Tĩnh đến Quảng Bình thành căn cứ kháng chiến lớn mạnh nhất và kéo dài nhất của phong trào Cần Vương (1885–1896). Ông đã tổ chức lực lượng thành các quân thứ, xây dựng hệ thống đồn lũy vững chắc, huấn luyện nghĩa quân và chế tạo vũ khí thô sơ như súng hỏa mai theo kiểu Bồ Đào Nha. Khởi nghĩa Hương Khê nổi tiếng với lối đánh du kích linh hoạt, gây cho quân Pháp nhiều tổn thất nặng nề trong suốt 10 năm. Sự kiên cường của Phan Đình Phùng trở thành huyền thoại. Khi Pháp quật mồ mả tổ tiên và bắt giữ gia đình để uy hiếp, ông khẳng khái tuyên bố: "Quan tài táng cha tôi, mồ mả tổ tiên tôi đã ở trong tay giặc, giặc muốn làm gì thì làm. Tôi chỉ có một cái chết mà thôi!" Tuy nhiên, cuộc chiến kéo dài trong điều kiện thiếu thốn lương thực và vũ khí. Đến cuối năm 1895, trong một trận chiến ác liệt, ông bị thương nặng và qua đời vì bệnh kiết lỵ. Mặc dù nghĩa quân tan rã sau đó, tinh thần bất khuất của Phan Đình Phùng và cuộc khởi nghĩa Hương Khê đã ghi dấu son chói lọi trong lịch sử kháng chiến của dân tộc Việt Nam.