PHAN ĐÌNH PHÙNG – NGỌN CỜ CẦN VƯƠNG BẤT DIỆT

Hôm nay, tôi xin được kể câu chuyện về một con người như thế – Phan Đình Phùng, vị lãnh tụ kiệt xuất của phong trào Cần Vương, người đã sống trọn một đời với hai chữ "Trung nghĩa", để lại cho dân tộc Việt Nam một tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và khí phách bất khuất. Lật giở những trang sử cuối thế kỷ XIX, chúng ta bắt gặp một giai đoạn đầy đau thương của dân tộc.

Sau khi nổ súng xâm lược Việt Nam năm 1858, thực dân Pháp từng bước mở rộng ách thống trị. Các hiệp ước bất bình đẳng liên tiếp được ký kết khiến chủ quyền đất nước bị xâm phạm nghiêm trọng. Triều đình nhà Nguyễn ngày càng lúng túng, trong khi lòng yêu nước của nhân dân vẫn sục sôi. Chính trong bối cảnh ấy, năm 1847, tại làng Đông Thái, huyện La Sơn, tỉnh Hà Tĩnh, Phan Đình Phùng cất tiếng khóc chào đời. Ông lớn lên trong một gia đình khoa bảng, được nuôi dưỡng bằng truyền thống hiếu học, trọng đạo lý và lòng yêu nước.

Ngay từ thuở nhỏ, Phan Đình Phùng đã nổi tiếng thông minh, cương trực và giàu lòng nhân ái. Sau nhiều năm miệt mài đèn sách, năm 1877 ông đỗ Đình nguyên Tiến sĩ – một học vị cao quý thời bấy giờ. Con đường công danh rộng mở. Nhưng đối với Phan Đình Phùng, làm quan không phải để hưởng vinh hoa phú quý. Ông quan niệm rằng người làm quan trước hết phải biết lo cho dân, lo cho nước. Trong triều đình, ông nổi tiếng thanh liêm, chính trực, dám nói thẳng, nói thật và kiên quyết bảo vệ lẽ phải. Chính sự cương trực ấy khiến ông không ít lần va chạm với những thế lực bảo thủ. Nhưng ông chưa bao giờ thay đổi. Bởi ông hiểu rằng:

Người có thể mất chức, nhưng không được đánh mất khí tiết.

Năm 1885, lịch sử dân tộc bước sang một khúc quanh đầy bi tráng. Sau cuộc phản công Kinh thành Huế không thành, vua Hàm Nghi rời kinh đô và ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi toàn dân đứng lên giúp vua cứu nước. Tiếng gọi ấy nhanh chóng lan khắp mọi miền đất nước. Các sĩ phu yêu nước hưởng ứng. Nhân dân đồng lòng đứng dậy. Trong thời khắc ấy, Phan Đình Phùng đã đưa ra quyết định làm thay đổi cả cuộc đời mình. Ông từ bỏ cuộc sống của một vị đại thần. Rời xa gia đình. Rời bỏ mọi danh vọng. Khoác lên mình tấm áo của người chiến sĩ cứu nước. Đó không chỉ là một sự lựa chọn. Đó là lời thề với non sông.

Tại vùng rừng núi Vũ Quang hiểm trở, Phan Đình Phùng cùng các nghĩa sĩ gây dựng lực lượng. Đồng hành cùng ông là Cao Thắng – một vị tướng trẻ tài năng. Hai người, một người có tầm nhìn chiến lược, một người giỏi tổ chức quân sự, đã tạo nên cuộc khởi nghĩa Hương Khê – cuộc khởi nghĩa tiêu biểu và bền bỉ nhất trong phong trào Cần Vương. Dưới sự lãnh đạo của Phan Đình Phùng, nghĩa quân không chỉ chiến đấu bằng lòng dũng cảm mà còn bằng trí tuệ.

Họ tổ chức luyện quân. Xây dựng căn cứ. Tích trữ lương thực. Tận dụng địa hình rừng núi để cơ động. Đặc biệt, Cao Thắng đã cùng nghĩa quân nghiên cứu, chế tạo được nhiều khẩu súng theo mẫu vũ khí của quân Pháp. Đây là một thành tựu đáng chú ý trong điều kiện thiếu thốn của phong trào. Nhờ đó, nghĩa quân nhiều lần giành thắng lợi trong các trận đánh, khiến quân Pháp gặp rất nhiều khó khăn. Suốt nhiều năm liền, cuộc khởi nghĩa Hương Khê trở thành nỗi lo lớn đối với chính quyền thực dân. Thế nhưng, càng bị dồn ép, ý chí của Phan Đình Phùng càng thêm vững vàng.

Đối với ông, độc lập của dân tộc không phải là điều có thể đem ra mặc cả. Không phải là điều có thể đổi lấy danh vọng hay sự bình yên cho riêng mình. Ông lựa chọn con đường gian khổ nhất, bởi ông tin rằng chỉ có sự kiên cường mới giữ được phẩm giá của một dân tộc.

Khí phách bất khuất và ngọn lửa yêu nước còn mãi

Khi không thể đánh bại nghĩa quân Hương Khê bằng những cuộc càn quét quy mô lớn, thực dân Pháp chuyển sang sử dụng những thủ đoạn vô cùng thâm độc. Chúng hiểu rằng, muốn dập tắt cuộc khởi nghĩa thì trước hết phải làm lung lay ý chí của người lãnh đạo. Chúng tìm mọi cách mua chuộc Phan Đình Phùng. Chúng hứa hẹn chức tước. Hứa hẹn bổng lộc. Hứa hẹn một cuộc sống bình yên. Nhưng tất cả đều bị ông thẳng thắn từ chối. Không dừng lại ở đó, thực dân Pháp còn dùng đến những biện pháp tàn nhẫn hơn. Chúng bắt người thân. Đốt phá nhà cửa. Phá hủy phần mộ tổ tiên.

Với quan niệm của người Việt Nam, mồ mả tổ tiên là điều vô cùng thiêng liêng. Kẻ thù tin rằng, trước nỗi đau ấy, Phan Đình Phùng sẽ dao động. Nhưng họ đã nhầm. Đối với ông, nghĩa lớn của dân tộc luôn cao hơn tình riêng. Ông từng bày tỏ quan điểm rằng việc nước phải đặt lên trên việc nhà. Chính sự lựa chọn ấy đã trở thành biểu tượng của tinh thần đặt lợi ích dân tộc lên trên lợi ích cá nhân.

Điều làm nên sự vĩ đại của Phan Đình Phùng không chỉ là những trận đánh. Điều làm nên sự vĩ đại của ông chính là nhân cách. Một nhân cách không thể mua chuộc. Một ý chí không thể khuất phục. Một tấm lòng chỉ hướng về Tổ quốc. Những năm cuối cùng của cuộc khởi nghĩa là những năm tháng vô cùng gian khổ. Quân Pháp tăng cường bao vây. Lương thực ngày một cạn. Thuốc men gần như không còn. Nhiều nghĩa quân ngã xuống vì bệnh tật và thiếu thốn. Bản thân Phan Đình Phùng cũng lâm bệnh nặng. Thế nhưng, ông vẫn không rời căn cứ. Ông vẫn cùng nghĩa quân bàn bạc kế hoạch chiến đấu. Ông vẫn động viên từng người giữ vững niềm tin.

Giữa núi rừng Vũ Quang, hình ảnh người thủ lĩnh gầy yếu nhưng ánh mắt vẫn kiên nghị đã trở thành nguồn sức mạnh tinh thần cho toàn bộ nghĩa quân. Ngày 28 tháng 12 năm 1895, sau hơn mười năm lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hương Khê, Phan Đình Phùng qua đời. Ông ra đi khi cuộc chiến vẫn còn dang dở. Nhưng ông không thất bại. Bởi điều ông để lại lớn hơn một chiến thắng quân sự. Ông để lại niềm tin. Để lại khí phách. Để lại một tấm gương sáng về lòng yêu nước và đức hy sinh. Sau khi ông mất, cuộc khởi nghĩa Hương Khê dần kết thúc. Phong trào Cần Vương cũng khép lại.

Nhưng ngọn lửa yêu nước mà phong trào thắp lên không hề tắt. Chính tinh thần ấy đã tiếp thêm sức mạnh cho các thế hệ yêu nước đầu thế kỷ XX. Đó là tiền đề tinh thần để các phong trào đấu tranh sau này tiếp tục phát triển trên con đường giành độc lập dân tộc. Mỗi dân tộc đều có những con người làm nên linh hồn của lịch sử.

Đối với Việt Nam, Phan Đình Phùng là một trong những con người như thế. Ông không để lại những lâu đài. Không để lại của cải. Nhưng ông để lại một di sản vô giá. Đó là lòng trung nghĩa. Đó là tinh thần bất khuất. Đó là niềm tin rằng:

Một dân tộc có thể gặp muôn vàn khó khăn, nhưng sẽ không bao giờ bị khuất phục nếu còn giữ được lòng yêu nước và ý chí tự cường.

Hôm nay, chúng ta đang sống trong hòa bình. Không còn tiếng súng. Không còn chiến hào. Nhưng đất nước vẫn cần những người trẻ biết sống có lý tưởng. Nếu như Phan Đình Phùng năm xưa bảo vệ Tổ quốc bằng gươm giáo thì tuổi trẻ hôm nay bảo vệ Tổ quốc bằng tri thức, bằng bản lĩnh, bằng trách nhiệm và bằng khát vọng cống hiến. Đó là học tập thật tốt. Là lao động sáng tạo. Là tiên phong trong chuyển đổi số. Là giữ gìn môi trường xanh – sạch – đẹp. Là bảo vệ chủ quyền quốc gia bằng ý thức công dân. Là lan tỏa những điều tốt đẹp trong cộng đồng. Là giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập. Mỗi việc làm tử tế hôm nay chính là một viên gạch góp phần xây dựng đất nước. Mỗi đoàn viên thanh niên sống đẹp hôm nay chính là sự tiếp nối xứng đáng đối với các thế hệ cha anh.

Có người từng nói: "Một dân tộc mạnh không chỉ vì có nền kinh tế phát triển, mà còn vì biết gìn giữ ký ức lịch sử của mình." Bởi vậy, mỗi con đường mang tên các anh hùng dân tộc không chỉ là một địa chỉ trên bản đồ. Đó là một trang sử mở. Là một bài học không bao giờ khép lại. Là lời nhắc nhở rằng nền độc lập hôm nay được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ đi trước. Lịch sử sẽ mãi ghi nhớ tên tuổi Phan Đình Phùng như một vị lãnh tụ kiệt xuất của phong trào Cần Vương.

Nhân dân sẽ mãi ghi nhớ ông như biểu tượng của lòng trung nghĩa. Và tuổi trẻ Việt Nam hôm nay sẽ mãi tự hào khi được học tập tấm gương của một con người đã chọn con đường khó khăn nhất để bảo vệ danh dự dân tộc. Xin được khép lại câu chuyện hôm nay bằng lời nhắn gửi:

"Ngọn lửa yêu nước không chỉ cháy trong những năm tháng chiến tranh. Ngọn lửa ấy cần tiếp tục được gìn giữ bằng tri thức, bằng khát vọng cống hiến và bằng trách nhiệm của mỗi người Việt Nam đối với quê hương, đất nước."

Xin nguyện tiếp bước các thế hệ cha anh, sống trung thực, trách nhiệm, đoàn kết và cống hiến để xây dựng một Việt Nam hùng cường, giàu đẹp.