Phan Đình Phùng – người lãnh đạo khởi nghĩa Hương Khê
Câu chuyện khái quát cuộc đời Phan Đình Phùng, từ một vị quan triều Nguyễn đến lãnh tụ tiêu biểu của phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp.
Phan Đình Phùng sinh năm 1847 tại làng Đông Thái, nay thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống Nho học và nổi tiếng là người có học vấn. Năm 1877, ông đỗ Đình nguyên Tiến sĩ, trở thành một trong những trí thức Nho học nổi bật của triều Nguyễn. Sau đó, ông được bổ nhiệm làm quan và từng giữ chức Ngự sử trong triều đình Huế.
Trong thời gian làm quan, Phan Đình Phùng nổi tiếng là người thẳng thắn. Ông từng phản đối việc phế truất vua Dục Đức. Sau sự việc đó, ông bị Tôn Thất Thuyết tước chức và đày về quê. Tuy nhiên, biến cố này không làm ông từ bỏ tinh thần trách nhiệm đối với đất nước.
Năm 1885, sau khi kinh thành Huế thất thủ và vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương, phong trào chống Pháp lan rộng. Phan Đình Phùng hưởng ứng lời kêu gọi và đứng lên tổ chức lực lượng chống thực dân Pháp ở Hà Tĩnh. Ông trở thành một trong những lãnh tụ quan trọng nhất của phong trào Cần Vương.
Cuộc khởi nghĩa do ông lãnh đạo về sau được gọi là khởi nghĩa Hương Khê. Đây là một trong những cuộc khởi nghĩa lớn nhất của phong trào Cần Vương, có địa bàn hoạt động rộng ở các tỉnh Bắc Trung Kỳ và kéo dài nhiều năm. Nghĩa quân xây dựng căn cứ, tổ chức lực lượng và tiến hành nhiều trận đánh chống quân Pháp.
Trong quá trình lãnh đạo, Phan Đình Phùng có sự hỗ trợ quan trọng của Cao Thắng, một tướng lĩnh trẻ có năng lực quân sự. Cao Thắng đảm nhiệm nhiều công việc về tổ chức lực lượng, huấn luyện và xây dựng vũ khí cho nghĩa quân.
Phan Đình Phùng kiên trì chống Pháp trong suốt nhiều năm. Dù lực lượng ngày càng gặp khó khăn, ông vẫn không chấp nhận đầu hàng hay từ bỏ cuộc kháng chiến.
Cuối năm 1895, trong khi nghĩa quân đang gặp nhiều khó khăn, Phan Đình Phùng lâm bệnh và qua đời ngày 28 tháng 12 năm 1895. Sau khi ông mất, cuộc khởi nghĩa Hương Khê vẫn tiếp tục một thời gian và đến năm 1896 mới chấm dứt.
Tên tuổi Phan Đình Phùng vì thế gắn liền với một trong những cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp tiêu biểu nhất của Việt Nam cuối thế kỷ XIX.
