PHAN HUY ÍCH (1)

Danh sĩ thời Hậu Lê, Tây Sơn

Phan Huy Ích, tên thật là Phan Công Huệ, tự là Chi Hòa, hiệu Đức Hiên, sinh năm 1750 ở làng Thu Hoạch, nay là xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1771, ông đỗ Giải nguyên. Năm 1775, đỗ Tiến sĩ, được bổ làm Hàn lâm thừa chỉ, rồi làm Đốc đồng tỉnh Thanh Hóa, trong coi việc an ninh; sau được thăng Hiến sát sứ Thanh Hóa, trông coi việc xét xử và luật pháp. Chán cảnh làm quan dưới thời vua Lê chúa Trịnh, ông mấy lần cáo bệnh xin về hưu đều không được chấp nhận.

Năm 1788, Nguyễn Huệ ra Bắc, xuống chiếu cầu hiền, ông ra hợp tác với Tây Sơn, được phong làm Tả thị lang bộ Hộ.

Đầu năm 1790, ông cùng sứ bộ sang nhà Thanh. Năm 1792 về nước, được thăng Thị trung ngự sử ở tòa Nội các, sau thăng Thượng thư bộ Lễ. Khi nhà Nguyễn thành lập, ông về quê mở trường dạy học.

Ông mất năm 1822, thọ 72 tuổi.

Theo các nhà nghiên cứu, ông là người đã hoàn chỉnh bản dịch Chinh phụ ngâmcủa tác giả Đặng Trần Côn (người diễn Nôm đầu tiên là Đoàn Thị Điểm).