PHẦN I. GIỮ VỮNG CHÍNH QUYỀN NON TRẺ TRONG THẾ “THÙ TRONG, GIẶC NGOÀI” (1945 – ĐẦU 1946)

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời trong bối cảnh vô cùng hiểm nghèo. Tại Quảng Ninh, tình hình chính trị – xã hội diễn biến hết sức phức tạp. Quân Tưởng Giới Thạch núp bóng quân Đồng minh tràn vào giải giáp quân Nhật, tạo điều kiện cho các tổ chức phản động Việt Quốc, Việt Cách hoạt động chống phá chính quyền cách mạng. Ở nhiều nơi, chúng nổ súng tấn công lực lượng ta, gây rối an ninh trật tự, mưu đồ lật đổ chính quyền nhân dân.

Đặc biệt tại miền Đông Quảng Ninh, các toán phỉ từ biên giới Việt – Trung tràn xuống chiếm đóng Ba Chẽ, Tiên Yên, Hà Cối, hình thành các ổ cát cứ nguy hiểm, trực tiếp uy hiếp đời sống nhân dân và sự tồn tại của chính quyền cách mạng non trẻ. Trong khi đó, thực dân Pháp cũng ráo riết chuẩn bị lực lượng, từng bước quay trở lại chiếm giữ những vị trí chiến lược như Vạn Hoa, Cô Tô, chờ thời cơ mở rộng xâm lược vùng mỏ

Trước tình hình ấy, chính quyền cách mạng ở Quảng Ninh khẩn trương được củng cố. Cuối năm 1945, Khu đặc biệt Hòn Gai được thành lập trực thuộc Trung ương nhằm tập trung chỉ đạo bảo vệ khu mỏ. Tháng 2/1946, tỉnh Hải Ninh được thành lập, trụ sở đặt tại Tiên Yên, tạo điều kiện tăng cường lãnh đạo, xây dựng chính quyền cách mạng và lực lượng vũ trang ở vùng biên giới miền Đông. Nhân dân Tiên Yên cùng các địa phương trong tỉnh tích cực xây dựng dân quân tự vệ, đẩy mạnh tăng gia sản xuất, chống nạn đói, xóa nạn mù chữ, từng bước ổn định đời sống.

Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 diễn ra thắng lợi tại Quảng Yên, Hải Ninh và Khu đặc biệt Hòn Gai, khẳng định niềm tin của nhân dân vào Đảng, Chính phủ và chính quyền cách mạng.