PHẦN I. TIÊN YÊN – QUẢNG NINH TRONG NHỮNG NĂM ĐẦU CHỐNG CHIẾN TRANH PHÁ HOẠI CỦA ĐẾ QUỐC MỸ (1964–1968)

Sau khi dựng lên sự kiện “Vịnh Bắc Bộ”, ngày 5/8/1964, đế quốc Mỹ chính thức mở rộng chiến tranh ra miền Bắc nước ta bằng các đợt không kích và pháo kích từ biển. Quảng Ninh – địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt về kinh tế, quốc phòng – nhanh chóng trở thành một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt của không quân và hải quân Mỹ.

Trong bối cảnh đó, huyện Tiên Yên, với vị trí nằm trên trục giao thông huyết mạch nối vùng Đông Bắc, ven biển và khu mỏ, vừa là hậu phương sản xuất, vừa là địa bàn có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ tuyến vận chuyển, sơ tán dân cư và bảo đảm thông suốt giao thông. Quân và dân Tiên Yên đã sớm nêu cao tinh thần cảnh giác, chủ động chuẩn bị lực lượng, sẵn sàng bước vào cuộc chiến đấu mới.

Ngay trong những ngày đầu Mỹ leo thang đánh phá, cùng với quân và dân toàn tỉnh, lực lượng vũ trang Quảng Ninh đã lập chiến công xuất sắc, bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, trong đó có việc bắt sống tên trung úy phi công Mỹ Alvarez – tên giặc lái đầu tiên bị bắt sống trên bầu trời miền Bắc. Chiến công ấy đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần chiến đấu của nhân dân, tạo nên khí thế cách mạng sục sôi từ thành thị đến nông thôn, từ vùng mỏ đến các huyện miền núi, ven biển như Tiên Yên.

Dưới sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, Tiên Yên nhanh chóng tổ chức lại sản xuất, củng cố lực lượng dân quân tự vệ, đào hầm hào trú ẩn, bảo vệ cơ quan, trường học, bệnh xá và các tuyến giao thông quan trọng. Nhân dân Tiên Yên vừa tích cực tham gia phòng không nhân dân, vừa đẩy mạnh tăng gia sản xuất, bảo đảm lương thực, thực phẩm cho địa phương và chi viện cho các vùng trọng điểm bị đánh phá nặng nề hơn.