PHẦN II. GIỮ VỮNG CHÍNH QUYỀN NON TRẺ TRONG THẾ “THÙ TRONG, GIẶC NGOÀI” (1945 – ĐẦU 1946)

Sau Hiệp định Sơ bộ 6/3/1946, quân Tưởng rút khỏi Quảng Ninh, nhưng thực dân Pháp nhanh chóng đưa quân ra chiếm đóng Hòn Gai, Cẩm Phả, Cửa Ông. Chúng ngang nhiên vi phạm hiệp định, đàn áp phong trào công nhân, gây ra nhiều vụ thảm sát đẫm máu như ở Lán Bè, làm dấy lên làn sóng đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân vùng mỏ.

Tại Tiên Yên, giữa tháng 7/1946, quân Pháp từ Vạn Hoa cấu kết với phỉ của Voòng A Sáng tiến công chiếm đóng địa bàn, sau đó mở rộng ra Đầm Hà, Bình Liêu nhằm thay thế quân Tưởng và khống chế vùng biên giới. Tháng 8/1946, địch mở cuộc càn quét lớn vào Bản Hà, Khe Mò, Hà Lâu (Tiên Yên), nhưng đã bị Trung đoàn Tiên Yên và lực lượng du kích địa phương kiên cường đánh trả, bảo vệ an toàn tính mạng, mùa màng của nhân dân. Những trận chiến này thể hiện rõ vai trò quan trọng của Tiên Yên trong thế trận kháng chiến ở miền Đông Quảng Ninh.

Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ cuối năm 1946, quân và dân Quảng Ninh đồng loạt đứng lên chiến đấu. Tại khu mỏ, lực lượng vũ trang và tự vệ công nhân liên tiếp tập kích quân Pháp, bảo vệ cơ quan, đưa nhân dân rút vào căn cứ an toàn. Đại đội Hồ Chí Minh – đơn vị bộ đội đầu tiên của khu mỏ Hòn Gai – Cẩm Phả ra đời, đánh dấu bước phát triển mới của lực lượng vũ trang địa phương.

Nhằm thống nhất lãnh đạo cuộc kháng chiến, năm 1947 Liên tỉnh Quảng Hồng được thành lập; đến năm 1948, Quảng Ninh gồm tỉnh Hải Ninh, tỉnh Quảng Yên và Đặc khu Hòn Gai. Trong tiến trình ấy, Tiên Yên luôn là địa bàn chiến lược quan trọng, vừa trực tiếp chiến đấu chống địch, vừa là hậu phương vững chắc, góp phần cùng quân và dân Quảng Ninh bảo vệ thành quả cách mạng và bước vào cuộc kháng chiến lâu dài của dân tộc.