Phan Thanh Giản
Phan Thanh Giản (潘 清 簡; 1796 - 1867), tự là Tĩnh Bá, Đạm Như, hiệu Lương Khê, Ước Phu, biệt hiệu Mai Xuyên. Quê quán làng Bảo Thạnh, tổng Bảo Trị, huyện Bảo An, phủ Hoằng Trị, tỉnh Vĩnh Long; nay là xã Bảo Thạnh, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Năm 1825 ông đỗ Cử nhân tại Trường thi Gia Định, năm 1826 đỗ Tiến sĩ và là vị Tiến sĩ đầu tiên ở Nam Kỳ. Ông làm quan đến chức Hiệp biện Đại học sĩ, sung Cơ mật viện Đại thần, Thượng thư bộ Hình và bộ Hộ, đã từng đi sứ Trung Hoa, Indonésia, Tân Gia Ba, Pháp, Tây Ban Nha. Ngày 20 tháng 6 năm 1867, Pháp tấn công Vĩnh Long, ông giao thành, tuyệt thực rồi uống thuốc độc tự tử [1].
Tác phẩm của ông trong Thế hệ 1820 có Du Kinh Tập (1826), Toái Cầm (1827), Kim Đài Thi Tập (1832), Minh Mạng Chánh Yếu (1837), Khâm định Việt Sử Thông Giám Cương Mục (1853), Lương Khê Thi Tập (phần nhiều). Sang Thế hệ 1862, ông có Sứ Trình Nhựt Ký (1863), Lương Khê Thi Tập (phần ít).
Trích thơ:
Tuyệt Cốc
Trời thời, đất lợi, lại người hòa,
Há dễ ngồi coi phải nói ra:
Lăm trả ơn vua, đền nợ nước,
Đành cam gánh nặng, ruổi đường xa.
Lên ghềnh xuống thác thương con trẻ,
Vượt biển trèo non cảm phận già.
Cũng tưởng một lời an bốn cõi,
Nào hay ba tỉnh lại chầu ba! [2]
(Văn Đàn Bảo Giám)
Phan Thanh Giản, ảnh chụp tại Paris, 1863,
tàng trữ tại Bảo tàng Viện Nhân Chủng Học Paris.
