Phan Thị Mão

Vùng Bạc Liêu thuộc bán đảo Cà Mau trước cách mạng tháng Tám 1945 có tiếng là xứ sở giàu có, ruộng đồng bát ngát mênh mông với địa danh Đồng chó ngáp (chó chạy băng qua há miệng mà ngáp). Công tử Bạc Liêu tiêu xài huy hoắc, đốt tờ bạc con công (5 đồng bằng 25 giạ lúa) để soi tìm đồng 5 xu của bồ đánh rớt gầm bàn. Ông chủ điền mỗi tháng đổi một xe hơi mới toanh vì... cái gạt tàn thuốc trong xe đầy ắp, ổng ngại đổ bỏ... Các giai thoại ấy nói lên sự thật lịch sử đầy đau thương của đa số nông dân nghèo. Cuộc đời Bà mẹ Việt Nam anh hùng Phan Thị Mão minh chứng cho nghịch lý giai thoại trên. Mẹ sinh khoảng giữa thập niên 10 của thế kỷ 20 tại xã Long Thạnh, quận Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu trong một gia đình nông dân làm mướn nghèo. Lớn lên, mẹ lấy chồng cũng là tá điền nghèo. Hai người phải lĩnh canh ruộng của chủ điền, đến mùa đong thóc tô trả chủ. Ăn ở với nhau không bao lâu, chồng mẹ lâm bệnh qua đời năm 1936, trong lúc mẹ mang thai. Năm sau, Đinh Sửu 1937, mẹ sinh hạ con trai Lê Văn Đinh. Thiếu ăn, thiếu thuốc, nên chỉ mấy tháng sau mẹ Phan Thị Mão qua đời vì bệnh hậu sản. Lê Văn Đinh được người cô ruột là Lê Hoàng Hương nuôi duỡng từ lúc còn trứng nước. Lớn lên tí chút, bà Hương cho cháu đi học trường làng. Tháng 9/1945, thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta lần nữa. Quận Vĩnh Lợi bót địch dăng chi chít, chúng ngày đêm càn quét hại dân. Không thể ở yên nơi chôn nhau cắt rún, năm 1948 bà Hương mang Đinh lên Bến Tre tá túc. Xứ dừa không phải là nơi dung thân yên ổn mà làm ăn nuôi đứa cháu côi cút, bà chuyển lên sống ở am Phước Thiện vùng Hòa Hưng (Sài Gòn). Tuy tu hành và làm việc thiện, bà ráng cho Đinh tiếp tục đi học ở Sài Gòn từ năm 1950. Cuối năm 1954, Lê Văn Đinh học trường tư thục Kiến Thiết (gần ngã sáu Cách Mạng Tháng Tám - Võ Thị Sáu - đường 3-2 bây giờ). Vào thời điểm này, phong trào đấu tranh chính trị của nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn rất sôi nổi. Nhiều người tham gia phong trào bảo vệ hòa bình do giới trí thức - mà tiêu biểu là luật sư Nguyễn Hữu Thọ, thạc sĩ Phạm Huy Thông, kĩ sư Lưu Văn Lang, giáo sư Nguyễn Văn Dưỡng...- đòi chính quyền Ngô Đình Diệm phải thi hành đúng đắn Hiệp định Genève, không khủng bố trả thù người kháng chiến cũ, phải hiệp thương với miền Bắc để tổng tuyển cử thống nhất nước nhà bằng phương pháp hòa bình... được cán bộ ta giáo dục, Lê Văn Đinh - lúc này 17 tuổi - say sưa tham gia các cuộc mít tinh, biểu tình, thu thập chữ kí vào các bản kiến nghị gởi Ủy hội Quốc tế giám sát và kiểm soát việc thi hành hiệp định. Tháng 12/ 1954, anh được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động ở chi đoàn trường Kiến Thiết (Sài Gòn). Người cô ruột Lê Hoàng Hương không hề biết cháu mình hoạt động chính trị chống lại chế độ độc tài gia đình trị họ Ngô. Chỉ đến khi Đinh bị bắt (năm 1956) bà mới biết, do có người nói. Anh bị giải đi một số nơi thẩm vấn, điều tra ở Sài Gòn - Chợ Lớn. Người đoàn viên thanh niên Lê Văn Đinh không hề khai báo, do đó chúng chuyển anh về Trung tâm cải huấn Tân Hiệp giam giữ, chờ ngày mang đi đày Côn Đảo. Hiện nay nhà bảo tàng Đồng Nai còn giữ một tờ đơn của bà Lê Hoàng Hương xin thăm nuôi Võ Phi Cơ (bí danh của Đinh). 6 giờ chiều ngày chủ nhật 2/12/1956, Đảng ủy nhà lao Tân Hiệp tổ chức cuộc phá khám lớn nhất trong lịch sử nổi dậy của các nhà tù thời kháng chiến - 462 cán bộ đảng viên và người yêu nước thoát khỏi sự giam cầm của giặc, trở về với Đảng, với nhân dân. Nhưng 22 chiến sĩ đã hy sinh vì đạn địch bắn đuổi theo, trong đó có Lê Văn Đinh (Võ Phi Cơ). Tên anh được ghi ở số 17 trang 126 cuốn sách Cuộc nổi dậy phá khám Tân Hiệp (2/12/1956) của Nhà xuất bản Đồng Nai năm 1994. Đau xót trước cái chết của người cháu thân yêu, tuy đi tu xuất thế, song bà Lê Hoàng Hương không dửng dưng, thờ ơ với đất nước. Bà trở thành giao liên và nuôi giấu đồng chí Lê Văn Út (tức Sáu Kiêm, Hồ Thiện Ngôn) ở xóm Lò Heo - Gia Định thời gian dài. Năm 1960, bà về ở thị xã Biên Hòa, mở chi nhánh nhà thuốc thầy Ba Cầu Bông (đường Trịnh Hoài Đức)... Cuộc đời mẹ Phan Thị Mão quá vắn số nhưng mẹ để lại cho đất nước người con trai duy nhất dám hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc cao quý. Vì vậy mẹ được Tổ quốc ghi nhớ công ơn sinh thành liệt sĩ bằng việc truy tặng danh hiệu vẻ vang Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/ KTCTN ngày 17/12/1994..