PHAN THÚC TRỰC – MỘT ĐỜI ĐÈN SÁCH, MỘT ĐỜI BỀN CHÍ

Ngày ấy, ở vùng Vân Tụ, Nghệ An, có một cậu bé tên là Phan Dưỡng Hạo, sau này được biết đến với tên Phan Thúc Trực. Sinh ra trong một gia đình Nho học, cậu sớm bộc lộ tư chất thông minh, ham học và nhớ sách rất giỏi. Mới 16 tuổi, Phan Dưỡng Hạo đã đỗ Đầu xứ, khiến người làng tin rằng con đường công danh của cậu rồi sẽ rộng mở.

Nhưng không ai ngờ, con đường ấy lại dài và gập ghềnh đến vậy.

Bước vào khoa cử, Phan Dưỡng Hạo nhiều lần khăn gói đi thi Hương. Lần này qua lần khác, ông vẫn chỉ dừng lại ở danh hiệu Tú tài, không thể bước qua cánh cửa Cử nhân. Suốt khoảng 10 khoa thi, người tài ấy cứ đi thi rồi trở về. Với một người từng được xem là thần đồng, những lần thất bại ấy hẳn không dễ dàng.

Gia cảnh của ông cũng chẳng thuận lợi. Cha mất khi ông còn nhỏ, cuộc sống không dư dả. Để có tiền sống và tiếp tục việc học, ông từng phải vào Thanh Hóa dạy học. Ban ngày đứng lớp, tối đến lại trở về với sách vở. Thi hỏng, ông lại học; học rồi lại thi.

Có người thấy vậy từng nhận xét về ông rằng: “Không đỗ Cử nhân thì chưa đủ, nhưng thi Tiến sĩ lại thừa sức.” Câu nói tưởng như nghịch lý ấy lại giống như một lời động viên dành cho một người đang mắc kẹt trước một cánh cửa.

Rồi cơ hội cuối cùng cũng đến.

Năm 1845, những người nhiều lần đỗ Tú tài được tạo điều kiện vào học tại Quốc Tử Giám. Phan Dưỡng Hạo lúc ấy đã gần 40 tuổi. Ở cái tuổi mà nhiều người đã xem con đường khoa cử của mình là quá muộn, ông vẫn không bỏ cuộc. Ông tiếp tục học, tiếp tục chờ đợi một lần cơ hội.

Năm 1847, cơ hội ấy thực sự xuất hiện. Ông bước vào thi Hội và lần này đã đỗ Tiến sĩ. Sau đó, ông tiếp tục dự thi Đình trước triều đình.

Kết quả khiến tất cả những năm tháng chờ đợi trở nên có ý nghĩa: Phan Dưỡng Hạo đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ đệ tam danh – Thám hoa.

Một người từng mười khoa liên tiếp không vượt qua được cửa Cử nhân, cuối cùng ở tuổi 40 lại đứng trong hàng những người đỗ cao nhất của triều đình.

Có lẽ điều đáng nhớ nhất về Phan Thúc Trực không phải là danh hiệu Thám hoa, mà là con đường để đi đến danh hiệu ấy. Ông cho thấy rằng một lần thất bại, thậm chí nhiều năm thất bại, không có nghĩa là một người không có năng lực.

Có những người thành công rất sớm. Nhưng cũng có những người phải đi một con đường dài hơn rất nhiều.

Và Phan Thúc Trực là một trong những người như thế: 16 tuổi đã được gọi là thần đồng, gần 40 tuổi vẫn còn trên đường thi cử, và 40 tuổi mới thật sự chạm tới đỉnh cao mà mình theo đuổi cả đời.