PHẦN THƯỞNG QUÝ GIÁ

Trên đường hành quân vào chiến trường, các đơn vị trong sư đoàn vừa chuyển dịch từng chặng vừa ổn định tổ chức huấn luyện bổ sung. Tiểu đoàn mình nằm trong đội hình trung đoàn bộ binh 18. Trung đoàn đóng quân nơi một thôn dân cư thưa thớt vùng rừng núi Quảng Bình trên trục đường mòn Hồ Chí Minh. Suốt mấy tuần mình tổ chức huấn luyện từ phân đội nhỏ đến tổng hợp đại đội rồi tiểu đoàn tấn công bằng hình thức tập kích vào một chốt dã chiến của quân xanh. Mình không theo nội dung trong giáo trình huấn luyện đánh công kiên, mà tự soạn giáo án đánh địch không phải trong công sự kiên cố mà đánh địch khi chúng thoát ly khỏi căn cứ trú đông kiểu dã chiến. Sở dĩ mình dám làm cái chuyện “ngoại lệ” này vì nghe được câu chuyện một đồng chí từ chiến trường ra kể lại. Mỹ ngụy đang triển khai chiến lược “tìm diệt”. Vì vậy chúng từ các căn cứ tung quân đi lùng sục. Chúng sử dụng lực lượng cỡ nào tùy quy mô hoạt động của ta. Thường mỗi đợt hành quân từ 3 đến 7 ngày. Ban ngày tung quân đi càn quét, tối cụm lại trong công sự cá nhân được hỏa lực phi pháo yểm trợ. Đánh địch trong điều kiện này thuận lợi hơn đánh địch phòng thủ trong công sự kiên cố.

Mình vận dụng trong chiến tranh chống Pháp, áp dụng phương pháp tác chiến mật tập đặc công kết hợp xung kích tiếp chiến đánh từ nhiều hướng vào nhiều mục tiêu bố phòng vòng ngoài kết hợp thọc sâu cùng lúc, chứ không bóc vỏ lần lượt từ ngoài vào trong. Cách đánh này bộ đội xung kích tỉnh Bình Thuận vận dụng rất thành công, triệt hạ nhiều đồn địch có lực lượng từ một đến hai đại đội phòng giữ. Trong những trận đánh theo chiến thuật này mình giữ vai trò chỉ huy phân đội tiếp chiến thành những mũi thọc sâu đánh bên trong lòng địch. Dĩ nhiên muốn thực hiện chiến thuật trên phải xây dựng huấn luyện một đội trinh sát đặc công chuyên nghiệp tinh nhuệ.

Mình vận dụng vào huấn luyện bộ đội lúc này không phải ai cũng đồng tình nhất là cán bộ quân huấn. Nhưng mình được đồng chí Trung đoàn trưởng và Chính ủy nhiệt liệt tán thưởng ủng hộ. Sau đó các đồng chí giao cho minh soạn thảo giáo án, xây dựng phương án diễn tập tổng hợp cho các tiểu đoàn khác trong trung đoàn. Ngoài nội dung này các đồng chí còn giao mình đứng ra tổ chức điều hành diễn tập hình thức chiến thuật tiểu đoàn vận động phục kích đánh bộ binh và cơ giới địch. Nhiệm vụ này quá sức mình. Đúng ra phải là trách nhiệm của trung đoàn phó, tham mưu trưởng hoặc trưởng tiểu ban tác chiến trung đoàn. Đồng chí Trung đoàn trưởng ví von: “Này Nỹ, nhiệm vụ cậu như mang nặng leo dốc. Hãy leo, chịu khó leo. Leo đến đỉnh cậu sẽ thấy mình khác trước. Cậu sẽ cứng cáp, bản lĩnh được trui rèn. Không phải ai cũng làm được nhiệm vụ này. Tin cậu giao mọi việc này cho cậu”.

Thế là mình vừa tổ chức chỉ huy vừa soạn thảo phương án cấu kết tình huống, vừa đạo diễn diễn tập hết tiểu đoàn này đến tiểu đoàn khác. Nhờ trời mọi việc êm xuôi thông suốt. Chất lượng huấn luyện không tồi. Các đồng chí chỉ huy trung đoàn, phái viên sư đoàn đến theo dõi huấn luyện hài lòng.

Trước đó trong thời gian mình trực tiếp huấn luyện các đại đội trong tiểu đoàn mình, cứ đến giờ ra bãi tập bắt gặp hai đồng chí bộ đội lạ không biết từ đâu đến theo dõi anh em tập luyện, cả hai tuổi tác cỡ bốn mươi bốn lăm. Một đồng chí dong dỏng cao hơi gầy nước da sậm. Một đồng chí da trắng hơn to béo cụt mất bàn tay trái, cả hai không đeo quân hàm, luôn chăm chú theo dõi mọi diễn biến trong các buổi tập. Khi đến gần, mình nghe hai ông có lúc trao đổi với nhau bằng tiếng Pháp. Mình nghe thoáng qua lõm bõm biết họ đang nói về mình, nhưng về cái gì không rõ.

Sau đợt diễn tập cấp tiểu đoàn thành công, mình về đơn vị định nghỉ xả hơi ít hôm bù cho mấy tuần liền công tác liên miên cả ngày lẫn đêm. Nghỉ được một ngày có điện thoại gọi gấp về trung đoàn. Mình suy đoán nhưng không nghĩ ra chuyện gì. Thôi thì việc gì đến sẽ đến. Tội quái gì làm thầy bói đoán mò.

Đón đợi mình có chính ủy và trung đoàn trưởng. Việc đầu tiên các cụ chuyển lời hoan nghênh khen tặng đợt tổ chức diễn tập do mình phụ trách của Bộ Tư lệnh sư đoàn. Các cụ báo tiếp một tin không lấy gì phấn khởi hứng thú cho mình mà cả cho các cụ. Đó là suốt thời gian theo dõi tổ chức huấn luyện của mình, đồng chí phó chính ủy và tham mưu trưởng sư đoàn đã tìm được người theo ý muốn để bổ sung cơ quan tham mưu tác chiến sư đoàn. Người đó là mình. Dù ban chỉ huy trung đoàn khẩn khoản xin để mình ở lại với nhiều lý do nhưng không được. Lệnh phải chấp hành.

Té ra, hai đồng chí cán bộ thường xuất hiện ở bãi tập là các đồng chí trong Bộ Tư lệnh sư đoàn. Đồng chí cao gầy là phó chính ủy, đồng chí dáng phốp pháp cụt tay là tham mưu trưởng⁽¹⁾

Được tin bị điều động về phòng tham mưu sư đoàn làm mình hỡi ôi! Như một thùng nước lạnh dội lên đầu làm tắt ngấm ngọn lửa đang hừng hực trong mình. Thế là hết cái chuyện ước muốn so găng với bọn Mỹ mình đã nuôi mộng từ lâu. Thời chiến tranh chống Pháp mình trực tiếp choảng nhau với bọn lê dương Tây, quân ngụy bù nhìn khá nhiều. Giờ xem các chàng công tử bột Mỹ đánh đấm ra sao. Dĩ nhiên mình biết trang bị kỹ thuật và phương tiện chiến tranh Mỹ cao gấp hơn Pháp nhiều. Bây giờ trở thành anh chàng công chức nhà binh mài đít rách đũng quần trên ghế. Một chú lính đánh giặc mồm.

Đời mình trong quân ngũ đã bao lần lận đận với cái nạn này.

Thời đánh Pháp vào bộ đội ước mong trở thành anh lính chiến. Lúc đầu bị nghi ngờ do thám gián điệp của Pháp. Được minh oan, cấp trên cho đi đào tạo lớp chính trị viên trung đội, tiểu đội trưởng, trung đội trưởng với thành tích học tập xuất sắc cả ba khóa, đặc biệt khóa trung đội trưởng mình chiếm đầu bảng đứng trên 60 học viên được tuyển chọn các tỉnh Cực Nam Trung Bộ và hai tỉnh Biên Hòa Bà Rịa của miền Đông Nam Bộ. Hai khóa kia được xếp hạng hai. Vinh dự được đào tạo cơ bản như thế, hy vọng sẽ được đưa ra đơn vị chiến đấu. Nhưng bị giữ lại cơ quan làm cán bộ mật mã (cơ yếu). Người ta giải thích với mình cái nghề này đâu phải ai cùng làm được. Trăm người có thể đào tạo thành trăm trung đội trưởng, nhưng chọn năm ba người làm cơ yếu chưa chắc có. Được xét duyệt lý lịch đến ba đời. Tóm lại phải là người thật đáng tin cậy, trung thành tuyệt đối với Đảng, với cách mạng và kháng chiến. Là Đảng viên Cộng Sản, tính mình vốn luôn phục tùng mệnh lệnh nên cắn răng đảm nhận cái vai chẳng thích.

Rõ khổ cho cái nghề quá ư quan trọng. Đi đâu kể cả lúc ăn lúc ngủ, khi đi vệ sinh luôn luôn lủng lẳng bên hông cái sắc cốt da đựng tài liệu mã dịch, các sổ điện lưu đi đến... Không được rời nửa bước. Tóm lại gói gọn trong cái sắc cốt da là những bí mật quân sự bí mật quốc gia.

Mình biết một trong những yêu cầu bậc nhất của bọn gián điệp nội tuyến là đánh cắp cho được các bảng ký hiệu mã dịch, những bức điện mật.

Làm cái nghề vinh quang nhưng như những cái bóng lẩn quất bên cạnh các vị chỉ huy trung đoàn. Gọi cấp trung đoàn nhưng trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Ban chỉ huy trung đoàn thực tế chỉ huy lực lượng vũ trang cả bốn tỉnh Cực nam Trung Bộ⁽¹⁾ bao gồm bộ đội chủ lực của bốn tỉnh, bộ đội địa phương và dân quân du kích.

Nghề chúng mình thường xuyên liên lạc hằng ngày với Bộ Tư lệnh Liên khu 5, Bộ Tư Lệnh Nam Bộ, Bộ Tư Lệnh khu 7, các tỉnh Cực Nam, một số tỉnh lân cận như Biên Hòa, Bà Rịa... Mật thám và các cơ quan tình báo, quân báo Pháp rất muốn tìm hiểu nội dung báo cáo, chỉ đạo chỉ huy, sự liên lạc giữa các chiến khu của ta, nên cán bộ mật mã bọn mình là đối tượng bám sát của chúng.

Bọn mình lúc ấy tuổi còn trẻ, đang lúc hăng say, hiếu động, có phần ham thích mạo hiểm nên muốn chiến đấu trực tiếp trên chiến trường. Bây giờ phải mang cái nghiệp này biết bao giờ mới thoát ra được.

Thật may cho mình. Tháng 3 năm 1950 lúc mình vừa bước vào tuổi hai mươi như Vãn và Thóc bây giờ, có sự thay đổi nhân sự cao cấp. Đồng chí Nguyễn Lịnh từ liên Khu 5 vào làm chính ủy thay đồng chí Vương Gia Khương. Ông cũng là ủy viên thường vụ Ban cán sự Đảng các tỉnh Cực Nam. Những ngày đầu tiên nhận chức ông có cảm tình với mình, ông thấy mình là người ông đang cần. Mình được rút ra khỏi cơ quan mật mã phụ trách ban thư ký của văn phòng chính ủy và Ban chỉ huy với cấp trung đội bậc trưởng (.) (tương đương thiếu úy bây giờ). Mình giúp ông thảo những văn kiện, chỉ thị về Đảng và công tác chính trị. Nghiên cứu tóm lược nhiều tài liệu của Bộ Tư lệnh Liên khu 5 và Bộ Tổng Tư lệnh từ miền Bắc gởi vào. Công việc này giúp mình tiếp cận nắm bắt tình hình chung, nhãn quan chính trị được mở rộng. Mình học hỏi được nhiều điều lắm. Cũng trong năm này, lần đầu tiên kể từ ngày được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (18 tháng 11 năm 1948) mình dự đại hội chi bộ ngày 4 tháng 2 năm 1950. Trong đại hội này mình mới được kết nạp chính thức (được kết nạp Đảng xong mình được cử đi học ở nhiều lớp nhiều khóa. Những lớp học này thời ấy chưa có chi bộ Đảng. Bọn mình ba đứa của trung đoàn bộ được cử đi học đều là Đảng viên, đã được tổ chức thành tổ Đảng bí mật sinh hoạt với nhau. Thời ấy giữ kín không được để ai biết mình là Đảng viên Cộng sản). Mãi tới khi có chế độ chính ủy trong quân đội, Đảng được công khai một phần, hệ thống tổ chức Đảng được củng cố, sinh hoạt Đảng bắt đầu đi vào nếp, chỗ mình mới tiến hành đại hội chi bộ. Chi bộ lúc này gồm ba bộ phận: Ban mật mã, Ban hành chính (có văn phòng chính ủy), Ban thông tin với số Đảng viên trên 50 người trực thuộc chính ủy. Trong đại hội sau khi làm lễ kết nạp trở thành Đảng viên chính thức⁽²⁾ mình được bầu vào chi ủy giữ chức thường vụ. Vài tháng sau thực hiện đúng biên chế thống nhất trong quân đội Quốc gia Việt Nam⁽³⁾ các bộ phận trên chuyển về Ban tham mưu. Mình được giữ lại làm thư ký trưởng văn phòng kiêm quyền bí thư chi bộ.
Tuy được ưu ái nhiều mặt và chỉ dạy của chính ủy mình vẫn chưa giải tỏa nỗi niềm của một “công chức nhà binh”. Tuổi hai mươi đầy nhựa sống đối với mình phải được cầm súng chứ không phải cầm bút.

Có chuyện này mình kể hai cậu nghe, nhờ đó mình thoát khỏi cái nghiệp “ngồi chai đít thủng đũng quần”.

Mình có một cô bạn gái cùng quê. Thân quen khi còn tuổi học trò. Gia đình mình và gia đình cô ấy là thông gia với nhau. Bạn bè kể cả một số thành viên hai nhà cho rằng em trai bên vợ sánh duyên em gái nhà chồng là phải lẽ. Thật ra hai đứa mình còn quá trẻ chưa có tình ý gì với nhau, tuy mến nhau, lâu lâu không gặp cũng... nhớ. Bước vào tuổi mười bảy mình đi Vệ quốc đoàn. Một năm sau cô ấy thoát ly công tác ngành dân y. Cơ quan hai đứa cách xa nhau một ngày đường. Thỉnh thoảng thư từ cho nhau thăm hỏi bình thường. Hai đứa cùng sinh một năm. Tuổi mười chín đôi mươi với mình chưa nghĩ chuyện yêu đương... nói đến đây Thóc cắt ngang: “chứ không phải như thằng Văn chưa ráo máu đầu đã “nhảy cái” sớm hả thủ trưởng”. Văn cười hì hì không đáp trả.

Tôi kể tiếp:

- Còn cô ấy khá nhiều người săn đón, cán bộ dân chính có, cán bộ quân đội có. Một vị trong số đó kiên trì đeo bám cô. Anh có chức danh trong Ban chính trị trung đoàn. Anh được mọi người ủng hộ kể cả chính ủy nhằm tác hợp hai người. Cô ấy cứ dửng dưng lạnh như tiền. Không rõ cô ấy đã chọn đối tượng nào khác không mình không biết, nhưng với mình thì... không. Người ta mở cuộc “điều tra” xem cái vật chướng ngại nào cản trở chuyện này. Lúc bấy giờ cơ quan cô ấy về đóng cách chỗ mình 30 phút đi bộ. Cùng lấy nước chung một bàu, tắm chung một bến. Mình cố lánh mặt không gặp nhau tránh sự dị nghị, vả lại hai đứa mình có sự hiểu lầm đã một thời gian dài không thư từ cho nhau. Thế mà mình tránh không khỏi. Những người đa nghi chỉ đích danh “thủ phạm” chính là mình. Người ta nghĩ cách cần tống khứ cái “chướng ngại sống” ấy đi, cách ly hai người là ổn chuyện. Trong cái rủi có cái may. Rủi bị nghi oan. May là nhờ thế mình thoát được cái nghiệp “thư ký nhà binh”.

Khi cầm quyết định làm phó ban công tác chính trị đại đội B tiểu đoàn 86 trong tay mình sướng phát điên. Chỉ cần 30 phút bàn giao công việc cho người thay thế, mình khoác cái sắc cốt có bộ tư trang và ít đồ dùng cá nhân “dông” liền chẳng màng buổi tiệc liên hoan bằng nồi khoai lang luộc, nải chuối chín của mấy chị em trong văn phòng chuẩn bị tiễn chân. Từ ấy đến nay đã mười sáu năm mình vẫn bám đơn vị chiến đấu. Bây giờ “bị điều động” về cơ quan sư đoàn bộ mình tiu nghỉu như mèo bị chặt đuôi.

Thấy nét mặt “thần sầu” của mình, đồng chí chính ủy động viên: “Đừng lo không được đánh Mỹ. Đã vào chiến trường bất cứ công việc gì cũng đều đánh Mỹ đâu phải chỉ có xung trận. Yên tâm, tôi biết Bộ Tư lệnh điều đồng chí về sư bộ có ý đồ cho nhiệm vụ sau này. Giờ báo đồng chí một tin vui...”. Ông ngừng nói như để mình thử đoán cái tin vui ấy là gì. Mình chẳng quan tâm đến chuyện làm thầy bói đoán mò. Cái gì đến ắt đến. Đang buồn thúi ruột vui nỗi gì? Nhìn nét mặt mình chẳng mấy sáng sủa, ông chậm rãi từng tiếng: “Bộ Tư lệnh thưởng công trong đợt huấn luyện diễn tập vừa qua, cho đồng chí nghỉ phép 8 ngày tranh thủ về thăm gia đình. Tính cả ngày đi ngày về đến sư đoàn bộ.

Quá đột ngột thật boàng hoàng cả người. Không ngờ có được diễm phúc này. Mình vừa mừng vừa sung sướng đến phát run. Đúng là tin vui. Không ai trong sư đoàn được ưu đãi thế - theo lời chính ủy. Ông tiếp: “Thời gian bắt đầu từ sáng mai ”. Vừa nói ông vừa trao giấy phép cho mình.

Liếc qua chiếc Pongiốt trên tay mới hơn 2 giờ chiều, mình tranh thủ “dọt” không đợi đến mai. Được đoạn đường nào hay đoạn nấy.

Văn châm thêm nước sôi vào bi đông trà, khui hộp sữa đặc pha mỗi người một bát. Được “bổ sung thêm nhiên liệu”, ba chúng tôi tỉnh táo thức suốt đêm đầu năm không hề mệt mỏi buồn ngủ. Thóc lại nhắc đến “câu chuyện hay hay không bao giờ quên” của tôi.