Phan Tôn và Phan Liêm: Hai ngọn hải đăng trung hiếu giữa buổi Nam Kỳ khói lửa
Phan Tôn và Phan Liêm: Hai ngọn hải đăng trung hiếu giữa buổi Nam Kỳ khói lửa
Phan Tôn và Phan Liêm: Hai ngọn hải đăng trung hiếu giữa buổi Nam Kỳ khói lửa
Khi thực dân Pháp tiến đánh và thôn tính ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ (Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên) vào năm 1867, triều đình nhà Nguyễn đứng trước thế kỉm tỏa, đành phải ra lệnh giao thành. Trước cảnh nước mất nhà tan, đại thần Phan Thanh Giản – Tổng đốc ba tỉnh miền Tây – đã chọn cách tuẫn tiết để tạ ơn vua, tạ tội với nhân dân vì không giữ được đất nước.
Cái chết bi tráng của người cha đã để lại một vết thương lòng sâu sắc, nhưng đồng thời cũng thổi bùng lên ngọn lửa căm thù giặc và ý chí cứu nước mãnh liệt trong lòng hai người con trai của ông: Phan Liêm (anh) và Phan Tôn (em).
Rời tang phụ thân, dấy binh chống giặc
Thay vì chịu khuất phục dưới ách đô hộ của thực dân Pháp hay nhận những bổng lộc mà kẻ thù ban ơn để lôi kéo, Phan Tôn và Phan Liêm đã nén đau thương, để tang cha chưa trọn đã vội vã rời quê hương Vĩnh Long, băng qua sông nước miền Tây để đến các vùng căn cứ quy tụ nghĩa sĩ, dựng cờ khởi nghĩa.
Phan Liêm (tên thật là Phan Văn Liêm, sinh năm 1833) và Phan Tôn (tên thật là Phan Văn Tôn, sinh năm 1837) đều là những người văn võ song toàn, từng đỗ đạt và làm quan dưới triều Nguyễn.
Khi bước vào chiến trường, họ nhanh chóng nhận được sự tin yêu, nể trọng của đông đảo nhân dân, sĩ phu và các nhóm nghĩa quân ở Bến Tre, Vĩnh Long, Sa Đéc. Dưới sự lãnh đạo của hai anh em, nghĩa quân liên tục tổ chức các cuộc tập kích táo bạo vào các đồn bốt giặc, khiến quân Pháp nhiều phen bạt vía kinh hồn.
Sự liên kết rộng lớn trong phong trào kháng chiến
Không chỉ chiến đấu đơn độc, Phan Tôn và Phan Liêm còn chủ động liên lạc, phối hợp chặt chẽ với các thủ lĩnh kháng chiến lừng danh khác thời bấy giờ như Trương Định, Nguyễn Trung Trực, Thiên Hộ Dương...
Sức mạnh của nghĩa quân hai ông chính là nhịp cầu nối liền tinh thần yêu nước của các sĩ phu Bắc - Trung - Nam, tạo thành một mặt trận rộng lớn khiến kẻ thù phải đau đầu tìm cách đối phó.
Quân Pháp từng nhiều lần dùng thủ đoạn "mềm nắn rắn buông", vừa vây quét khốc liệt vừa sai người đến dụ hàng, hứa trả lại dinh thự và trọng dụng nếu họ quy thuận. Thế nhưng, trước sau như một, hai anh em kiên quyết khước từ, thề sống mái với kẻ thù để rửa hận nước, đền nợ nhà.
Sa cơ và tấm lòng son sắt đến cuối đời
Trước thế mạnh và hỏa lực tối tân của thực dân Pháp, cùng với những phản ứng ngập ngừng từ triều đình Huế lúc bấy giờ, lực lượng của Phan Tôn và Phan Liêm cuối cùng cũng gặp muôn vàn khó khăn, bị dồn vào thế hiểm nghèo.
Trong một số trận chiến không cân sức, hai ông bị giặc bắt. Dù rơi vào ngục tối hay trước sự thẩm vấn của quan chức Pháp, cả Phan Tôn và Phan Liêm vẫn hiên ngang giữ trọn khí tiết của dòng họ Phan, không hé răng khai nửa lời về cơ sở nghĩa quân.
Sau nhiều năm bị đày ải và quản thúc, cuộc đời của hai ông khép lại vào năm 1893, nhưng tấm gương trung hiếu vẹn toàn của hai anh em vẫn sống mãi trong tâm tưởng người dân Nam Bộ.
Câu chuyện về Phan Tôn và Phan Liêm không chỉ là câu chuyện về tình cha con thiêng liêng, về đạo lý làm người mà còn là biểu tượng rực rỡ cho khí phách của những trí thức, quan lại nhà Nguyễn đã dứt khoát rũ bỏ vinh hoa để cùng nhân dân đi trọn con đường "vị quốc vong thân".
