Phan Văn Lai

Năm nay đã 95 tuổi, Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Văn Lai vẫn minh mẫn, nói năng khúc chiết, giọng sang sảng. Người cán bộ lão thành cách mạng là tấm gương trung thành với Ðảng, “vì nước quên thân, vì dân phục vụ”. Một thời hoa lửa

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước ở xã Phương Định, Trực Ninh (Nam Định), theo tiếng gọi thiêng liêng của Đảng, của Bác Hồ, ngay trước Cách mạng Tháng Tám, bốn anh em trai trong gia đình ông Lai đều tham gia lực lượng vũ trang. Từ năm 16 tuổi, chàng thanh niên Phan Văn Lai tham gia cách mạng ở địa phương, 18 tuổi là cán bộ huyện đoàn, rồi thoát ly phục vụ cách mạng. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông Lai hoạt động trong vùng địch hậu tỉnh Hà Nam.

Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, Bộ Công an sớm có quyết sách chi viện toàn diện cho an ninh miền nam và khâu then chốt nhất là chi viện cán bộ, để triển khai thực hiện công tác chuyên môn, nghiệp vụ đặc biệt của công an, góp phần làm thay đổi tương quan lực lượng giữa ta và địch, đủ sức đủ tài cùng lực lượng tại chỗ đánh thắng các thế lực tình báo, gián điệp, biệt kích, cảnh sát phản động của Mỹ, ngụy. Với tinh thần “tất cả vì tiền tuyến lớn”, đầu năm 1964, ông Lai hăng hái lên đường vào nam chiến đấu, tạm biệt mẹ già, người vợ tảo tần và ba con thơ, sẵn sàng chịu đựng gian khổ, hy sinh. Trong lá thư từ chiến trường khói lửa gửi mẹ ở quê nhà, ông viết “Con của mẹ cũng là con của Đảng, của cách mạng và của nhân dân. Mẹ hãy vui mừng và tự hào vì đã có mấy người con trai biết lo, biết nghĩ đến hạnh phúc của dân tộc.”

Những năm tháng nếm mật nằm gai tại chiến trường Trị Thiên-Huế vô cùng cam go ác liệt, với lòng yêu nước nồng nàn và căm thù giặc sâu sắc, ông Lai lăn lộn bám sát phong trào cách mạng ở cơ sở, mưu trí dũng cảm lập công.

Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968, Ban An ninh khu được Khu ủy Trị Thiên-Huế giao nhiệm vụ tham gia mũi tiến công phía tây nam Huế. Tại lao Thừa Phủ, địch cài dày đặc mìn nhằm ngăn chặn mọi cuộc tấn công từ bên ngoài vào và những người bị giam giữ muốn vượt ngục. Mũi tiến công bắc loa vào nhà lao báo tin chiến thắng của quân giải phóng, kêu gọi bọn giám thị, lính gác buông súng đầu hàng, đồng thời động viên anh em nổi dậy phá ngục. Trong giây phút hoang mang tột độ, một ngụy quân trốn ra đầu hàng khai báo có một đường hầm bí mật từ trong nhà lao ra ngoài. Quân ta bí mật đột nhập khiến địch bất ngờ không kịp trở tay, giải thoát cho 2.300 cán bộ, đảng viên, du kích trong nhà lao Thừa Phủ.

Lần cùng đồng đội bắt Phó Tỉnh trưởng ngụy quyền Huế, ông Lai phát hiện chiếc thang dựng sát tường rào, nghi ngờ đối tượng đang lẩn trốn nên kêu gọi đầu hàng. Từ trên trần nhà, hắn manh động ném lựu đạn chống trả và đã bị tiêu diệt. Có thời điểm chiến đấu gian khổ, đồng đội ốm đau triền miên, thiếu ăn, ông Lai can đảm vượt mưa bom bão đạn xuống xã Phong Sơn, nơi giặc đang chốt để kiếm gạo, thực phẩm về cứ. Ông còn bồi dưỡng nghiệp vụ cấp tốc cho 30 cán bộ an ninh xã và 10 đầu mối làm “an ninh mật” cắm sâu vào các ấp chiến lược…

Hoạt động trong lòng địch, ông Lai được cơ sở quần chúng cách mạng đùm bọc, che chở. Một lần ông Lai và ông Nguyễn Đình Bảy, Phó Ban An ninh khu vừa xuống hầm bí mật trong vườn nhà ông Hoàng Sa ở xã Phú Cường (nay là xã Vĩnh Thái), huyện Phú Vang thì bọn địch càn đến. Hai ông ẩn náu dưới hầm được gia đình ông Sa che giấu, tiếp tế cơm nước... Mặc dù địch tra khảo, đánh đập dã man, đe dọa đốt nhà, bắn bỏ, ông Sa vẫn kiên quyết không chịu chỉ hầm bí mật. Ơn nghĩa sâu nặng suốt đời không thể nào quên, ông Lai nhiều lần trở lại chiến trường xưa, thăm hỏi tặng quà tri ân các cơ sở cách mạng không quản nguy hiểm từng bao bọc, cưu mang.

Chiến tranh kết thúc nhưng công việc còn bộn bề. Một số đối tượng ngóc đầu dậy tìm cách chống phá, bọn cướp lộng hành, sau 11 năm trường kỳ kháng chiến, ông Lai ở lại Huế tham mưu, hỗ trợ giữ gìn an ninh trật tự, ổn định tình hình, năm 1976 mới trở về Thủ đô. Thành tích đặc biệt xuất sắc của Thiếu tướng Phan Văn Lai trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước được Nhà nước ghi công và tặng thưởng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.