PHAN YẾN NHI (2)

Nhưng giải phóng chỉ là điểm khởi đầu. Sau cánh cổng nhà tù, những người chiến sĩ trở về với đôi bàn tay trắng, mang theo những vết thương cả mắt thấy và không thể nhìn thấy. Họ phải bắt đầu lại cuộc sống, phải chữa lành, phải tìm cách hòa nhập với một xã hội vừa bước ra khỏi chiến tranh.

Bà Khánh nói: "Tôi rất thương những người ở tù ra. Chúng tôi chịu rất nhiều thiệt thòi. Bị giam cầm và tra tấn quá dã man, khi trở về thiệt thòi đầu tiên là sức khỏe. Lúc đó tôi chỉ nặng 28 kg. Nhiều người cũng vậy nhưng không ai đi khám bệnh mà cứ thế lao vào nhận nhiệm vụ mới, lao vào làm việc".

Bà lại kể sức khỏe kém mà trình độ văn hóa còn thấp. Phần lớn tham gia cách mạng là nông dân, công nhân và dân nghèo thành thị nên trình độ văn hóa không có. "Như tôi lúc bấy giờ chỉ biết đọc, biết viết thôi, nên khi bố trí công việc bị thiệt thòi. Thế là phải đi học, vừa học vừa làm. Ban ngày làm, ban đêm xách cặp đến các lớp phổ cập văn hóa để học. Bằng mọi cách học để làm việc, để tiếp tục cống hiến", bà nói.

"Tôi rất cố gắng học. Đi học bổ túc, chính trị và cả học nghề để làm việc. Rồi khi được phân công về làm công tác công đoàn, phải tiếp xúc với luật, các chính sách, quy định đối với người lao động… vì thế tôi lại đi học. Học Trường ĐH Luật, Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, học 3-4 đại học để có trình độ mà làm việc. Tôi nghiệm ra rằng nếu không có trình độ văn hóa thì khó đóng góp tốt nhất cho xã hội phát triển, và cực kỳ khó thực hiện quyền làm chủ của người lao động. Phải có kiến thức, phải có bản lĩnh để làm chủ", bà Khánh chia sẻ với bản lĩnh và chất giọng rắn rỏi của nữ cựu tù chính trị.

Đến thời điểm hiện tại, ở tuổi gần 80, bà vẫn đều đặn mỗi sáng sớm đến văn phòng của Ban Liên lạc cựu tù Côn Đảo tại TP.HCM để làm việc, để chăm lo cho đồng đội. Dường như ở bà, niềm tin và ngọn lửa của thanh xuân vẫn cháy mãi. Đi qua bao thăng trầm, khổ ải và cả những lằn ranh của sinh tử trong bom đạn, bà vẫn chỉ nhắn gửi đến thế hệ trẻ hôm nay: Hãy cho đi những gì mình có, cho đi một cách nhẹ nhàng và không cần đòi hỏi nhận lại gì; phải học và liên tục nâng cấp bản thân để cống hiến tốt nhất cho xã hội.