Phát súng mở đầu đánh bại ‘pháo đài bay’ B-52
Trong lịch sử chiến tranh bảo vệ bầu trời Tổ quốc, chiến công bắn rơi những chiếc B-52 đầu tiên của Bộ đội Tên lửa Việt Nam là một dấu mốc đặc biệt quan trọng. Thành công ấy không chỉ khẳng định bản lĩnh, trí tuệ của người lính phòng không mà còn mở ra niềm tin vững chắc về khả năng đánh bại loại máy bay chiến lược hiện đại nhất của không quân Mỹ. Làm nên chiến công lịch sử ấy chính là cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn Tên lửa 238.
Năm 1966, trước sự xuất hiện ngày càng nhiều của máy bay B-52 trên chiến trường miền Nam và khu vực Vĩnh Linh, Quân chủng Phòng không - Không quân giao cho Trung đoàn 238, Sư đoàn 363 một nhiệm vụ đặc biệt: nghiên cứu cách đánh B-52. Đây là nhiệm vụ hoàn toàn mới, chưa có tài liệu hay kinh nghiệm thực tiễn nào để tham khảo.
Hành quân vào tuyến lửa Vĩnh Linh, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 238 phải đối mặt với muôn vàn khó khăn. Các trận địa liên tục bị không quân Mỹ đánh phá ác liệt. Cả bốn tiểu đoàn hỏa lực nhiều lần bị bom đạn địch tàn phá, khí tài hư hỏng nặng, thương vong ngày càng tăng. Tuy nhiên, với quyết tâm tìm ra phương pháp tiêu diệt B-52, đơn vị vẫn kiên cường bám trụ chiến trường.
Cuối tháng 8 năm 1967, trong quá trình chuẩn bị chiến đấu, Tiểu đoàn 84 gặp tổn thất lớn khi bị tên lửa chống radar của địch đánh trúng trận địa. Trước tình hình đó, Đảng ủy Trung đoàn quyết định tập trung toàn bộ lực lượng và khí tài còn lại thành một đơn vị duy nhất mang tên Tiểu đoàn 84, tạo sức mạnh tập trung để thực hiện nhiệm vụ lịch sử.
Sau nhiều ngày khẩn trương củng cố lực lượng, huấn luyện và chuẩn bị chiến đấu, chiều ngày 17 tháng 9 năm 1967, thời cơ đã đến. Vào lúc 17 giờ 03 phút, Tiểu đoàn 84 nhận lệnh vào cấp chiến đấu cao nhất. Chỉ vài phút sau, khi tốp B-52 xuất hiện trong màn nhiễu điện tử dày đặc, kíp chiến đấu gồm sĩ quan điều khiển Lê Hỷ cùng các trắc thủ Phạm Văn Ngoạn, Trần Hồng Thính và Nguyễn Văn Ngận bình tĩnh bám sát mục tiêu.
Khi chiếc B-52 lọt vào cự ly tiêu diệt, hai quả tên lửa được phóng lên bầu trời. Giữa những tín hiệu nhiễu chằng chịt, các chiến sĩ vẫn giữ vững thao tác, điều khiển chính xác đường bay của tên lửa. Kết quả, chiếc B-52 đầu tiên đã bị bắn rơi trên bầu trời Vĩnh Linh.
Niềm vui chiến thắng chưa kịp lắng xuống thì khoảng ba mươi phút sau, một tốp B-52 khác tiếp tục xuất hiện. Lúc này, trên bệ phóng chỉ còn lại duy nhất một quả đạn tên lửa. Với tinh thần quyết chiến quyết thắng, Tiểu đoàn 84 tiếp tục khai hỏa và bắn rơi thêm một chiếc B-52 nữa.
Chiến công bắn rơi hai chiếc B-52 trong cùng một trận đánh đã gây tiếng vang lớn không chỉ trong nước mà còn trên trường quốc tế. Đây là lần đầu tiên Bộ đội Tên lửa Việt Nam chứng minh được rằng loại máy bay chiến lược được mệnh danh là “pháo đài bay bất khả xâm phạm” hoàn toàn có thể bị tiêu diệt.
Hai ngày sau, các cơ quan báo chí lớn của đất nước đồng loạt đưa tin về chiến thắng lịch sử này. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư khen ngợi quân và dân Vĩnh Linh. Tiểu đoàn 84 vinh dự được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Nhì vì thành tích đặc biệt xuất sắc.
Quan trọng hơn, chiến công ấy đã tạo nên bước ngoặt trong nghệ thuật tác chiến phòng không của Việt Nam. Từ thực tiễn chiến đấu tại Vĩnh Linh, Trung đoàn 238 đã tổng kết kinh nghiệm, xây dựng những phương pháp phát hiện, bám sát và tiêu diệt B-52. Những bài học quý giá ấy sau này được biên soạn thành tài liệu nổi tiếng mang tên “Cẩm nang bìa đỏ” – tài liệu huấn luyện quan trọng cho các đơn vị tên lửa trên toàn miền Bắc.
Chính từ nền tảng kinh nghiệm được đúc kết tại Vĩnh Linh năm 1967, quân và dân ta đã tiếp tục hoàn thiện nghệ thuật đánh B-52, góp phần làm nên chiến thắng vang dội trong Chiến dịch “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” tháng 12 năm 1972.
Ngày nay, chiến công của Trung đoàn 238 và Tiểu đoàn 84 vẫn được nhắc đến như một bản hùng ca của lòng dũng cảm, trí tuệ và ý chí quyết thắng. Đó không chỉ là chiến thắng của những quả tên lửa trên bầu trời Vĩnh Linh, mà còn là chiến thắng của niềm tin, mở đầu cho hành trình đánh bại hoàn toàn sức mạnh không quân chiến lược của đế quốc Mỹ trên bầu trời Việt Nam.
