PHI CÔNG ĐẶNG NGỌC NGỰ – NGƯỜI Ở LẠI TRÊN BẦU TRỜI HÒA BÌNH

Thời kỳ lịch sử

1966–1972 – Kháng chiến chống Mỹ, chiến đấu bảo vệ bầu trời miền Bắc.
PHẦN I – CẬU TRAI XUÂN THỦY VÀ ƯỚC MƠ BAY

Đặng Ngọc Ngự sinh ngày 1-11-1939, tại xã Xuân Thủy, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.

Năm 1959, khi vừa tròn 20 tuổi, ông nhập ngũ.

Đó là thời điểm đất nước bước vào một giai đoạn mới của cuộc đấu tranh.

Nhưng Ngự không biết rằng con đường binh nghiệp của mình rồi sẽ đưa ông lên một nơi rất xa mặt đất.

Bầu trời.

Năm 1961, ông được tuyển chọn sang Liên Xô học lái máy bay tiêm kích MiG-21, trong khóa đào tạo phi công kéo dài đến năm 1966. Sau khi trở về nước, ông được biên chế vào Trung đoàn Không quân 921, đơn vị sau này trở thành một trong những đơn vị tiêm kích chủ lực bảo vệ miền Bắc.

MiG-21 là một loại máy bay phản lực hiện đại vào thời điểm ấy.

Nhưng để điều khiển nó trong chiến đấu lại là một chuyện hoàn toàn khác.

Phi công phải làm chủ tốc độ.

Độ cao.

Khả năng cơ động.

Tên lửa.

Và quan trọng nhất—

phải biết đưa chiếc máy bay của mình vào đúng vị trí trong vài giây ngắn ngủi của một cuộc không chiến.

Ngự học rất nhanh.

Nhưng những người đồng đội sau này nhớ về ông không chỉ vì khả năng lái máy bay.

Họ nhớ một người đàn anh dày dạn kinh nghiệm.

Một người chỉ huy biết quan sát.

Và khi bay cùng người trẻ—

luôn cố gắng truyền lại những kinh nghiệm của mình.

PHẦN II – NHỮNG NGÔI SAO ĐỎ TRÊN CÁNH ÉN BẠC

Năm 1966, Đặng Ngọc Ngự bắt đầu trực tiếp tham gia chiến đấu.

Những chuyến bay huấn luyện giờ đây đã trở thành những chuyến bay mà phía trước có thể là máy bay địch.

Không còn thao trường.

Không còn những mục tiêu giả định.

Mỗi lần cất cánh là một lần bước vào cuộc chiến thực sự.

Ngày 22-5-1967, Ngự bắn rơi một chiếc F-4C.

Chiến công ấy là một trong những dấu mốc đầu tiên trên con đường trở thành phi công xuất sắc của ông.

Ông tiếp tục tham gia nhiều trận không chiến.

Có những trận ông trực tiếp bắn rơi máy bay đối phương.

Có những trận ông giữ vai trò chỉ huy, yểm hộ cho đồng đội.

Chiếc MiG-21 không chỉ là phương tiện chiến đấu.

Nó trở thành một phần cuộc đời của ông.

Những chiếc máy bay mang số hiệu khác nhau lần lượt được các phi công điều khiển.

Có những chiếc MiG lập chiến công nhiều lần.

Chiếc MiG-21 số hiệu 4324, chẳng hạn, đã có 14 lần bắn hạ máy bay đối phương trong chiến tranh; Đặng Ngọc Ngự là một trong những phi công từng lập công với chiếc máy bay này.

Nhưng phía sau những ngôi sao đỏ được ghi nhận trên máy bay là những con người.

Những người đã từng cất cánh.

Những người đã từng nhìn thấy đối phương trong kính ngắm.

Và những người hiểu rằng—

mỗi ngôi sao có thể được trả bằng chính mạng sống.

Chú thích ảnh: MiG-21 số hiệu 4324 – một trong những chiếc “Én bạc” nổi tiếng của Trung đoàn 921, từng được nhiều phi công Việt Nam điều khiển và lập chiến công.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân; Bảo tàng Bắc Ninh.

PHẦN III – NGÀY 10-5-1972: CẤT CÁNH TRONG LỬA ĐẠN

Năm 1972.

Chiến tranh trên bầu trời miền Bắc bước vào một giai đoạn dữ dội.

Ngày 10-5-1972, Mỹ tiến hành những đợt không kích quy mô lớn.

Buổi sáng hôm ấy, tại Trung đoàn 921, biên đội Đặng Ngọc Ngự – Nguyễn Văn Ngãi nhận lệnh xuất kích từ sân bay Kép.

Hai chiếc MiG-21 vừa rời mặt đất.

Nhưng đối phương đã phát hiện.

Những chiếc F-4J lập tức lao vào.

Nguyễn Văn Ngãi, số 2, bị tên lửa đánh trúng khi máy bay mới ở độ cao khoảng 150–200 mét.

Ông không kịp nhảy dù.

Nguyễn Văn Ngãi hy sinh.

Ở phía trước, Đặng Ngọc Ngự cũng đang bị máy bay Mỹ truy đuổi.

Những đồng đội đang chờ cất cánh từ sân bay đã phát hiện tình huống nguy hiểm và cảnh báo ông qua liên lạc đối không.

Ngự cơ động.

Tránh tên lửa.

Giữ chiếc MiG-21 ở độ cao thấp.

Và rồi ông quay lại chiến đấu.

Trong cuộc không chiến ấy, Đặng Ngọc Ngự đã bắn rơi một chiếc F-4E. Đây là một trong những chiến công quan trọng trong chuỗi 7 chiến công của ông.

Nhưng chiến thắng ấy không thể xóa đi mất mát.

Một chiếc MiG đã mất.

Một người đồng đội đã không trở về.

Và người sống sót phải tiếp tục bay.

Đó là điều tàn nhẫn nhất của chiến tranh.

Người ta không có thời gian để đau buồn.

Bởi ngày mai—

lại có thể phải cất cánh.

Chú thích ảnh: MiG-21 và sân bay Kép trong thời kỳ chiến đấu bảo vệ miền Bắc; trận ngày 10-5-1972 là một trong những ngày không chiến ác liệt nhất của năm 1972.

Nguồn: Báo Pháp Luật TP.HCM; các tư liệu về trận không chiến ngày 10-5-1972.

PHẦN IV – NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG VÀ NHỮNG NGƯỜI LÍNH TRẺ

Đến năm 1972, Đặng Ngọc Ngự đã là một phi công dày dạn kinh nghiệm.

Ông được giao làm Đại đội trưởng Đại đội 7, Trung đoàn 921.

Đó là một vị trí không chỉ đòi hỏi khả năng chiến đấu.

Người đại đội trưởng còn phải dẫn dắt những phi công trẻ.

Trong số đó có những người mới bước vào chiến trường.

Có người lần đầu bay số 2 cho ông.

Với họ, được bay cùng Đặng Ngọc Ngự là một cơ hội quý giá.

Thiếu tướng, Anh hùng LLVTND Trần Việt sau này kể rằng ông coi việc được bay số 2 cho Đặng Ngọc Ngự là may mắn. Người đàn anh dày dạn kinh nghiệm ấy luôn chỉ dẫn, truyền lại kinh nghiệm chiến đấu và tạo điều kiện để phi công trẻ tự tin, chủ động.

Điều ấy làm cho câu chuyện về Đặng Ngọc Ngự có thêm một chiều sâu khác.

Ông không chỉ chiến đấu để bắn rơi máy bay.

Ông còn chiến đấu để những người trẻ hơn mình có thể sống sót và trưởng thành.

Có lẽ vì vậy mà khi nói về ông, những người đồng đội sau này thường nhắc đến hai chữ:

“Anh Ngự.”

Không phải chỉ là một cấp trên.

Mà là một người anh.

Một người dẫn đường.

Một người mà những phi công trẻ có thể nhìn vào khi bước vào bầu trời đầy nguy hiểm.

Chú thích ảnh: Các phi công Trung đoàn 921 trong thời kỳ chiến đấu; Đặng Ngọc Ngự là một trong những phi công đàn anh của thế hệ Trần Việt.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân; TTXVN.

PHẦN V – BUỔI SÁNG 8-7-1972

Ngày 8-7-1972.

Đó là một ngày mà Trung đoàn 921 phải chịu tổn thất đặc biệt nặng nề.

Từ sáng sớm, các mạng radar phát hiện những tốp máy bay Mỹ từ hướng Lào tiến vào khu vực phía Bắc.

Mục tiêu của đối phương là những khu vực trọng yếu ở miền Bắc.

Trực ban chiến đấu của Trung đoàn 921 hôm ấy là biên đội:

Đặng Ngọc Ngự – số 1.

Trần Việt – số 2.

Hai chiếc MiG-21.

Hai người.

Đối phương đông hơn rất nhiều.

Nhưng mệnh lệnh vẫn là:

cất cánh.

Chiếc MiG lao khỏi đường băng.

Động cơ gầm lên.

Mặt đất nhanh chóng lùi xuống phía sau.

Phía trước là vùng trời Hòa Bình.

Và ở đó—

những chiếc F-4 đang chờ.

Theo hồi ức của Trần Việt, biên đội Ngự – Việt nhanh chóng chạm trán đội hình F-4 của Mỹ đông hơn nhiều lần. Hai chiếc MiG-21 lập tức lao vào chiến đấu.

Không ai có thể biết chuyến bay này sẽ trở thành chuyến bay cuối cùng của người đại đội trưởng.

Không ai biết rằng chỉ ít phút nữa—

một người sẽ trở về.

Và một người sẽ ở lại mãi mãi trên bầu trời ấy.

Chú thích ảnh: MiG-21 của Không quân nhân dân Việt Nam trong thời kỳ 1972; biên đội Đặng Ngọc Ngự – Trần Việt xuất kích ngày 8-7-1972 từ khu vực sân bay Nội Bài.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân; Baotintuc.

PHẦN VI – CHIẾN CÔNG CUỐI CÙNG

Hai chiếc MiG-21 đối đầu với một lực lượng máy bay Mỹ đông hơn.

Ngự là số 1.

Trần Việt là số 2.

Trong đội hình chiến đấu, số 1 có nhiệm vụ dẫn dắt.

Số 2 yểm hộ.

Nhưng trong thực tế, chỉ vài giây có thể làm thay đổi tất cả.

Đặng Ngọc Ngự lao vào công kích.

Ông đã có kinh nghiệm của hàng chục trận không chiến.

Ông hiểu rằng phải đánh nhanh.

Phải chọn đúng thời cơ.

Và phải thoát ly trước khi đội hình đối phương khép lại.

Trong trận đánh ngày hôm ấy, ông đã bắn rơi chiếc máy bay Mỹ thứ bảy trong sự nghiệp chiến đấu của mình.

Bảy chiến công.

Bảy lần trở về từ những cuộc không chiến.

Nhưng lần này—

ông không trở về.

Sau khi công kích và thoát ly, Đặng Ngọc Ngự mất liên lạc.

Máy bay của ông đã bị tên lửa đối phương đánh trúng.

Vùng trời lúc ấy là Suối Rút, Hòa Bình.

Người đồng đội Trần Việt vẫn tiếp tục chiến đấu.

Ông bắn rơi một chiếc F-4.

Đó là chiến công đầu tiên của Trần Việt.

Nhưng niềm vui của một người vừa bắn rơi máy bay đối phương đã bị nhấn chìm ngay sau đó.

Người số 1 không trở về.

Chú thích ảnh: Trận không chiến ngày 8-7-1972 trên vùng trời Hòa Bình – trận chiến cuối cùng của Đại úy Đặng Ngọc Ngự.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân; Baotintuc; tư liệu về trận không chiến 8-7-1972.

PHẦN VII – “ANH NGỰ KHÔNG VỀ NỮA”

Chiến tranh đôi khi kết thúc một đời người chỉ trong vài phút.

Trên mặt đất, đồng đội chờ.

Họ nhìn lên bầu trời.

Nhưng chiếc MiG-21 của Đặng Ngọc Ngự không xuất hiện.

Không có tiếng động cơ.

Không có tín hiệu liên lạc.

Không có người bước xuống từ máy bay.

Chỉ có một khoảng trống trong đội hình.

Trần Việt trở về với một chiến công.

Nhưng người bay số 1 cùng ông đã không còn.

Đêm hôm ấy, Trần Việt ghi lại trong nhật ký:

“Anh Ngự không về nữa.”

Đó không phải lời của một bài diễn văn.

Chỉ là một câu ngắn.

Nhưng có lẽ không cần thêm gì nữa.

Bởi phía sau sáu chữ ấy là cả một nỗi đau.

Một người anh.

Một người chỉ huy.

Một phi công dày dạn.

Một người đã từng chỉ dẫn cho mình.

Giờ đây—

không còn trở về.

Trần Việt cũng viết rằng ông phải quyết tâm chiến đấu, bắn rơi thêm máy bay để trả lại món nợ với người đồng đội thân yêu. Sau này, ông đã thực hiện lời hứa ấy, trở thành một trong những phi công bắn rơi nhiều F-4 của Không quân nhân dân Việt Nam.

Còn Đặng Ngọc Ngự—

ông đã hoàn thành chuyến bay cuối cùng.

Ở tuổi 33.

Chú thích ảnh: Gia đình Anh hùng, liệt sĩ Đặng Ngọc Ngự tại quê nhà; người vợ Phạm Thị Nguyệt và bốn người con của ông sau ngày ông hy sinh.

Nguồn: Báo Phụ nữ Việt Nam.

PHẦN VIII – BỐN ĐỨA TRẺ Ở QUÊ NHÀ

Ở quê nhà Xuân Thủy, Nam Định, có một người phụ nữ chờ chồng.

Phạm Thị Nguyệt.

Và có bốn đứa trẻ.

Khi Đặng Ngọc Ngự hy sinh, người con lớn nhất mới 14 tuổi, người nhỏ nhất mới 5 tuổi.

Bốn đứa trẻ ấy lớn lên mà không có người cha trở về.

Có lẽ chúng từng nghe kể về cha mình.

Rằng cha là phi công.

Rằng cha lái máy bay MiG-21.

Rằng cha đã bắn rơi nhiều máy bay Mỹ.

Rằng cha là một Anh hùng.

Nhưng đối với một đứa trẻ—

những điều ấy có thể không quan trọng bằng một điều rất giản dị:

“Giá như bố còn sống.”

Đó là phần đau nhất của chiến tranh.

Một người có thể được cả đất nước biết đến.

Có thể có những chiến công được ghi vào lịch sử.

Có thể được trao tặng những danh hiệu cao quý.

Nhưng với một gia đình—

người ấy trước hết vẫn chỉ là:

người chồng.

người cha.

người con.

Sau này, gia đình đã đưa hài cốt ông về an táng tại quê nhà. Quá trình tìm kiếm và quy tập hài cốt của ông kéo dài nhiều năm; trước đó, ông từng được an táng tại Hòa Bình rồi chuyển về Nghĩa trang Liệt sĩ Trần Hưng Đạo ở Vĩnh Phúc, trước khi được đưa về quê.

Chiến tranh đã kết thúc từ lâu.

Nhưng với những người ở lại—

nỗi nhớ không có ngày kết thúc.

Chú thích ảnh: Quê hương và nơi an nghỉ của Anh hùng, liệt sĩ phi công Đặng Ngọc Ngự sau khi hài cốt được đưa về quê.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân; tư liệu về quá trình quy tập hài cốt liệt sĩ Đặng Ngọc Ngự.

PHẦN IX – BẢY CHIẾN CÔNG VÀ MỘT CUỘC ĐỜI

Đặng Ngọc Ngự đã tham gia hơn 100 lần xuất kích.

Ông trực tiếp bắn rơi 7 máy bay chiến đấu của Mỹ, trong đó có 3 máy bay F-4 có người lái, 1 F-105 và 3 máy bay không người lái, theo các tư liệu tổng hợp về thành tích chiến đấu của ông.

Ông thuộc nhóm những phi công xuất sắc nhất của Không quân nhân dân Việt Nam.

Ngày nay, các tài liệu thường gọi những người có thành tích từ 5 chiến công trở lên là những phi công “Át chủ bài”.

Đặng Ngọc Ngự có 7 chiến công.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào con số 7—

chúng ta sẽ bỏ quên phần quan trọng nhất.

Bảy lần máy bay đối phương rơi xuống.

Có nghĩa là bảy lần người phi công đã phải đưa máy bay của mình vào vị trí nguy hiểm.

Bảy lần phải đối mặt với tên lửa.

Bảy lần phải tin vào kỹ năng của chính mình.

Và rất nhiều lần khác—

ông bay để yểm hộ đồng đội.

Để chỉ huy.

Để đưa người khác trở về.

Ngày 8-7-1972, chiến công thứ bảy trở thành chiến công cuối cùng.

Ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân sau khi hy sinh; các nguồn chính thức ghi nhận thời điểm truy tặng vào cuối năm 1972/đầu năm 1973.

Một người phi công đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho bầu trời.

Và cuối cùng—

ông nằm lại dưới bầu trời mà mình từng bảo vệ.

Chú thích ảnh: Đại úy, Anh hùng LLVTND Đặng Ngọc Ngự – một trong những phi công có thành tích chiến đấu nổi bật của Trung đoàn 921.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân; tư liệu Không quân nhân dân Việt Nam.

LỜI KẾT – NGƯỜI Ở LẠI TRÊN BẦU TRỜI HÒA BÌNH

Ngày 8-7-1972.

Hai chiếc MiG-21 cất cánh.

Một người là số 1.

Một người là số 2.

Đặng Ngọc Ngự – Trần Việt.

Họ bay vào một vùng trời đầy máy bay đối phương.

Đặng Ngọc Ngự chiến đấu.

Ông bắn rơi chiếc máy bay Mỹ thứ bảy.

Rồi máy bay của ông bị đánh trúng.

Liên lạc mất.

Một chiếc MiG không trở về.

Trần Việt trở về.

Mang theo chiến công đầu tiên.

Nhưng cũng mang theo một nỗi đau sẽ theo ông suốt phần đời còn lại.

Người anh đã không về nữa.

Đặng Ngọc Ngự khi ấy mới 33 tuổi.

Ông để lại một người vợ và bốn người con nhỏ.

Để lại những đồng đội.

Để lại những người từng bay số 2 cho mình.

Và để lại một khoảng trời không bao giờ có thể lấp đầy.

Có những người được nhớ bởi những gì họ đạt được.

Nhưng có những người được nhớ bởi những người họ để lại phía sau.

Đặng Ngọc Ngự là một người như thế.

Bảy chiến công của ông đã được ghi vào lịch sử.

Nhưng điều khiến câu chuyện của ông trở nên xúc động không nằm ở con số bảy.

Mà nằm ở khoảnh khắc sau trận đánh—

khi người đồng đội trở về, bước xuống khỏi máy bay và nhận ra rằng người anh mình vẫn thường bay cùng đã không còn ở đó.

Một chiếc máy bay trở về.

Một chiếc không.

Một người bước xuống.

Một người ở lại.

Và trên vùng trời Hòa Bình ngày ấy—

một phi công đã gửi lại tuổi trẻ của mình cho Tổ quốc.

Nhiều năm sau, hài cốt Đặng Ngọc Ngự được đưa về quê nhà.

Người phi công từng bay trên những đám mây cao—

cuối cùng trở về với đất mẹ Xuân Thủy.

Trở về với vợ.

Với những người con.

Với quê hương mà ông đã rời đi năm 1959.

Và có lẽ, sau tất cả những năm tháng ấy, điều giản dị nhất mà người ta có thể nói về ông vẫn là:

Anh đã bay lên để bảo vệ quê hương.

Và anh đã không trở về.

Chú thích ảnh: Vùng trời Hòa Bình – nơi gắn với trận chiến cuối cùng của Đặng Ngọc Ngự; quê hương Xuân Trường, Nam Định – nơi ông được đưa về an nghỉ sau chiến tranh.

Nguồn: Tư liệu lịch sử về trận không chiến ngày 8-7-1972; Báo Quân đội nhân dân