Phi đội Quyết Thắng – Năm chiếc A-37 trên bầu trời Tân Sơn Nhất

1. Một sân bay giữa cơn biến động

Trong những ngày cuối tháng 4 năm 1975, sân bay Tân Sơn Nhất là một trong những địa điểm có ý nghĩa chiến lược nhất ở Sài Gòn.

Đây vừa là cơ sở không quân, vừa là đầu mối vận chuyển và di tản. Những đường băng, nhà chứa máy bay, đài chỉ huy và hệ thống hậu cần tại đây đều có vai trò quan trọng đối với hoạt động quân sự và việc rời khỏi thành phố của người Mỹ cùng nhiều người Việt Nam.

Sau khi các chiến dịch lớn tại miền Trung và miền Nam làm thay đổi nhanh chóng cục diện chiến tranh, Tân Sơn Nhất trở thành một trong những mục tiêu mà cả hai phía đặc biệt quan tâm.

Nhưng câu chuyện của Phi đội Quyết Thắng có một chi tiết khiến nó khác với nhiều trận đánh thông thường: những chiếc máy bay được sử dụng trong nhiệm vụ này vốn thuộc về không quân Việt Nam Cộng hòa và được phía cách mạng thu giữ.

Việc sử dụng chúng đòi hỏi không chỉ có máy bay, mà còn cần phi công đủ khả năng điều khiển, sự chuẩn bị về kỹ thuật, phương án phối hợp và khả năng tổ chức một nhiệm vụ trong điều kiện thời gian vô cùng gấp rút.

2. Những chiếc máy bay đổi chủ

Trong giai đoạn cuối của cuộc chiến, một lượng lớn trang bị quân sự của Việt Nam Cộng hòa rơi vào tay lực lượng cách mạng tại các căn cứ và sân bay bị bỏ lại hoặc bị chiếm giữ.

Máy bay A-37 Dragonfly là loại máy bay cường kích phản lực hạng nhẹ, được thiết kế cho nhiệm vụ hỗ trợ hỏa lực và tiến công mặt đất. Nó có kích thước tương đối nhỏ, phù hợp với một số nhiệm vụ yểm trợ chiến thuật.

Nhưng thu được một chiếc máy bay chưa có nghĩa có thể lập tức đưa nó vào chiến đấu. Máy bay cần được kiểm tra kỹ thuật, bảo đảm khả năng vận hành, chuẩn bị vũ khí và có phi công nắm được cách điều khiển.

Trong trường hợp của Phi đội Quyết Thắng, nhiệm vụ còn đặc biệt khó khăn vì thời gian chuẩn bị ngắn và tình hình chiến trường thay đổi liên tục.

Phi công Nguyễn Thành Trung là một nhân vật quan trọng trong câu chuyện này. Ông từng phục vụ trong Không lực Việt Nam Cộng hòa, đồng thời bí mật hoạt động cho phía cách mạng. Ngày 8/4/1975, ông đã lái máy bay F-5E ném bom Dinh Độc Lập trước khi bay đến vùng do lực lượng cách mạng kiểm soát.

Đến cuối tháng 4, kinh nghiệm của ông trở nên hữu ích trong việc tổ chức nhiệm vụ sử dụng máy bay A-37 thu được từ đối phương.

Điều đặc biệt của sự kiện không nằm ở một câu chuyện đơn giản về việc đổi lá cờ trên máy bay. Đó là quá trình biến những phương tiện vốn thuộc hệ thống quân sự đối phương thành phương tiện phục vụ cho một nhiệm vụ mới, trong một cuộc chiến đang đi đến hồi kết.

3. Ngày 28 tháng 4 – Cuộc tập kích

Ngày 28/4/1975, Phi đội Quyết Thắng sử dụng năm máy bay A-37 thực hiện cuộc tập kích sân bay Tân Sơn Nhất. Nguyễn Thành Trung là một trong những phi công tham gia nhiệm vụ. Sự kiện được ghi nhận trong các tư liệu về những ngày cuối của chiến tranh Việt Nam. Hãy hình dung áp lực của một nhiệm vụ như thế.

Phi công phải điều khiển loại máy bay được tiếp nhận trong hoàn cảnh đặc biệt, phối hợp với những người cùng bay và hướng tới một mục tiêu quan trọng nằm ngay trong vùng chiến sự. Không có nhiều thời gian để làm quen như trong một chương trình huấn luyện thông thường.

Mỗi chuyến bay đòi hỏi phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề: khả năng vận hành máy bay, xác định mục tiêu, phối hợp đội hình và trở về an toàn. Trong điều kiện chiến tranh, một sai sót nhỏ cũng có thể khiến nhiệm vụ thất bại hoặc khiến phi công không thể quay về.

Khi cuộc tập kích diễn ra, các máy bay đánh vào khu vực sân bay. Đòn tiến công làm tình hình tại Tân Sơn Nhất thêm căng thẳng, trong lúc hệ thống phòng thủ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã chịu sức ép từ nhiều hướng.

Sự kiện còn có ý nghĩa tâm lý rõ rệt. Tân Sơn Nhất là một địa điểm mà người ta có thể kỳ vọng được bảo vệ bởi lực lượng không quân và các hệ thống phòng thủ. Việc một phi đội sử dụng máy bay thu được từ đối phương tiến công sân bay cho thấy cục diện quân sự đã thay đổi sâu sắc.

Tuy nhiên, không nên từ một trận tập kích mà kết luận toàn bộ hệ thống phòng thủ sân bay đã bị tiêu diệt hay chiến dịch đã được quyết định ngay lập tức. Trận đánh là một phần của chiến dịch lớn hơn, trong đó các lực lượng mặt đất trên nhiều hướng mới là yếu tố quyết định việc tiến vào trung tâm Sài Gòn.

4. Giá trị của trận đánh nằm ở đâu?

Trong lịch sử quân sự, có những chiến thắng đến từ sự vượt trội về lực lượng. Có những chiến thắng dựa trên khả năng tổ chức, tận dụng cơ hội và sử dụng hiệu quả những phương tiện sẵn có.

Câu chuyện Phi đội Quyết Thắng thể hiện rõ yếu tố thứ hai.

Một loại máy bay từng phục vụ cho một bên tham chiến đã được sử dụng trong một nhiệm vụ của bên còn lại. Điều này phản ánh sự biến động rất nhanh của chiến trường miền Nam trong tháng 4/1975.

Đồng thời, cuộc tập kích nhắm vào một mục tiêu có giá trị quân sự và hậu cần quan trọng. Nó góp phần gây sức ép lên hệ thống phòng thủ, trong khi hoạt động di tản tại Tân Sơn Nhất cũng đang diễn ra giữa những nguy hiểm ngày càng lớn.

Đối với những người tham gia, đó không chỉ là một dòng trong bản tổng kết chiến dịch. Họ phải thực hiện nhiệm vụ trong hoàn cảnh bất thường, sử dụng phương tiện có nguồn gốc từ đối phương và đối diện với rủi ro thực tế của chiến tranh.

Sau này, Phi đội Quyết Thắng trở thành một câu chuyện được nhắc đến khi nói về giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nó thể hiện khả năng tận dụng trang bị thu được và sự thay đổi nhanh chóng trong tương quan lực lượng.

Nhưng điều làm nên giá trị lịch sử của trận đánh không phải là việc tô vẽ nó thành một chiến công không có giới hạn. Giá trị ấy nằm ở việc hiểu rõ nhiệm vụ đã diễn ra trong hoàn cảnh nào, đạt được điều gì và là một phần của tiến trình lớn hơn ra sao.

5. Hai ngày sau

Sau cuộc tập kích, chiến dịch Hồ Chí Minh tiếp tục phát triển trên các hướng tiến công. Sức ép lên Sài Gòn gia tăng, trong khi chính quyền Việt Nam Cộng hòa bước vào những giờ phút cuối cùng.

Ngày 30/4/1975, các lực lượng tiến vào trung tâm thành phố. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa tuyên bố đầu hàng.

Nhìn lại, cuộc tập kích ngày 28/4 nằm ngay trước thời điểm kết thúc chiến tranh tại Sài Gòn. Chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, những biến động quân sự đã đưa thành phố đến một bước ngoặt lịch sử.

Với Phi đội Quyết Thắng, câu chuyện không chỉ là chuyện năm chiếc máy bay trên bầu trời. Đó là câu chuyện về sự thích ứng, kỹ thuật, tổ chức và những con người được giao một nhiệm vụ đặc biệt trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Và sân bay Tân Sơn Nhất, nơi từng chứng kiến những chuyến bay quân sự, những hoạt động di tản và cuộc tập kích ngày 28/4, trở thành một phần không thể tách rời trong ký ức về những ngày cuối tháng 4 năm 1975.