Phía sau những “ chiếc xe không kính “

“ Không có kính, rồi xe không có đèn/ Không có mui xe, thùng xe có xước…” Những câu thơ của Phạm Tiến Duật đã trở thành hình ảnh quen thuộc khi nhắc đến những người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn. Nhưng phía sau hình tượng thơ ấy là những con người có thật, từng sống và chiến đấu trên những cung đường đầy bom đạn. Hoàng Anh Tuấn là một trong những người lính như thế.

Hoàng Anh Tuấn sinh năm 1944, quê ở xứ Đoài, Sơn Tây. Năm 1968, ông là Chính trị viên đại đội thuộc Tiểu đoàn 52, Binh trạm 14 xe ô tô vận tải. Đến giữa tháng 8/1969, ông cùng đồng đội lên Lạng Sơn nhận xe rồi hành quân vào Trường Sơn. Cuối tháng 8 năm ấy, Tiểu đoàn 52 được biên chế về Binh trạm 14 và hoạt động trên Đường 20 Quyết Thắng.

Những người lính của Tiểu đoàn 52 phải thường xuyên vận chuyển hàng hóa qua những cung đường bị đánh phá dữ dội. Đối với họ, mỗi chuyến xe không đơn thuần là một chuyến vận tải mà còn là một lần đối mặt với hiểm nguy.

Giữa tháng 4/1970, trong một chuyến xe vận chuyển hàng, đội hình của Hoàng Anh Tuấn gặp một chiếc xe vừa bị bom đánh trên tuyến đường. Khi tiến lại gần, ông được báo rằng đồng đội tên Khôi đã hy sinh ngay trong buồng lái. Một mảnh bom đã làm cong vô lăng và khiến người lái xe tử trận.

Trong hoàn cảnh ấy, Hoàng Anh Tuấn cùng đồng đội nhanh chóng xử lý chiếc xe. Ông dùng búa chỉnh lại vô lăng rồi tiếp tục cầm lái, đưa xe và hàng hóa tiếp tục hành trình. Báo Quân đội nhân dân ghi lại rằng đây không phải lần duy nhất ông chứng kiến đồng đội hy sinh trên những chuyến xe Trường Sơn.

Câu chuyện ấy khiến hình ảnh trong thơ Phạm Tiến Duật trở nên gần gũi hơn. Bài thơ về tiểu đội xe không kính được sáng tác năm 1969, cũng chính thời điểm Hoàng Anh Tuấn có mặt trên tuyến Đường 20 Quyết Thắng. Báo Quân đội nhân dân nhận xét rằng hình ảnh người lính lái xe trong thơ rất gần với những người như Hoàng Anh Tuấn – những chiến sĩ thực sự từng ngồi sau tay lái giữa Trường Sơn.

Điều đáng nhớ ở câu chuyện này là “chiếc xe không kính” không chỉ là một hình ảnh nghệ thuật. Đằng sau nó là những chiếc xe thật, những cung đường thật và những con người thật đã phải đối mặt với bom đạn để đưa hàng hóa vào chiến trường.

Hoàng Anh Tuấn may mắn trở về sau chiến tranh. Sau này ông tiếp tục giữ nhiều cương vị trong quân đội và nghỉ hưu với quân hàm Thiếu tướng. Nhưng những năm tháng lái xe trên Trường Sơn vẫn là một phần ký ức sâu đậm trong cuộc đời ông.

Từ một người lính Trường Sơn có thật đến hình tượng người lính trong thơ Phạm Tiến Duật, câu chuyện cho thấy văn học đôi khi bắt nguồn từ chính những con người và cuộc đời rất thật. Những câu thơ về chiếc xe không kính vì thế không chỉ nói về một phương tiện đã bị bom đạn tàn phá, mà còn ca ngợi tinh thần của những người lính vẫn tiếp tục hành trình dù hoàn cảnh khắc nghiệt đến đâu.