Phó Đức Chính - Khí Phách Hiên Ngang Với Lời Thề "Nằm Ngửa Xem Máy Chém" Nơi Pháp Trường Yên Bái
Tìm hiểu về cuộc đời, tinh thần đấu tranh kiên trung và thái độ hiên ngang không sợ chết của nhà cách mạng Phó Đức Chính – người đồng chí sát cánh cùng Nguyễn Thái Học.
Lời mở đầu
Phó Đức Chính (1907–1930), quê tại làng Đa Ngưu, xã Tân Tiến, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông là một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam Quốc dân Đảng, người đồng chí thân thiết, cánh tay đắc lực của Nguyễn Thái Học. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng lẫy lừng của ông cùng thái độ hiên ngang trước lưỡi máy chém đã trở thành biểu tượng bất tử cho khí tiết quật cường của tuổi trẻ Việt Nam.
1. Người trí thức trẻ dấn thân vào con đường bạo động cách mạng
Xuất thân và hoài bão: Sinh ra trong một gia đình Nho giáo có truyền thống hiếu học, Phó Đức Chính đỗ Cao đẳng Tiểu học và từng vào học Trường Cao đẳng Công chánh Hà Nội. Ông nổi tiếng là người thông minh, cương trực và giàu lòng yêu nước.
Lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng: Năm 1927, ông tham gia thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng và được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương, phụ trách khâu tổ chức và phát triển lực lượng. Ông đã đi khắp các tỉnh miền Bắc để xây dựng cơ sở, vận động binh lính người Việt trong quân đội Pháp tham gia cách mạng.
2. Vai trò trong Khởi nghĩa Yên Bái
Trực tiếp chỉ huy mặt trận Sơn Tây: Trong cuộc Khởi nghĩa Yên Bái bùng nổ vào tháng 2 năm 1930, Phó Đức Chính được phân công trực tiếp phụ trách chỉ huy cuộc nổi dậy tại khu vực Sơn Tây và Tuyên Quang.
Chiến đấu đến cùng: Dù trong điều kiện vô cùng khó khăn, lực lượng chênh lệch và cuộc khởi nghĩa gặp nhiều bất lợi ngay từ đầu, ông vẫn kiên cường bám trụ, chỉ huy nghĩa quân tiến công các đồn bốt địch cho đến khi bị vây nã và sa vào tay giặc tại Nam Định vào cuối tháng 2 năm 1930.
3. Khí tiết bất khuất và câu nói lịch sử nơi pháp trường
Khước từ sự xin ân xá: Sau khi bị bắt, thực dân Pháp dùng nhiều thủ đoạn tra tấn dã man và dụ dỗ nhưng không thể làm lay chuyển ý chí của ông. Khi gia đình muốn mời luật sư làm đơn xin ân xá, ông đã gạt đi và kiên quyết khước từ.
"Nằm ngửa để xem lưỡi máy chém rơi": Rạng sáng ngày 17 tháng 6 năm 1930, thực dân Pháp đưa 13 liệt sĩ Khởi nghĩa Yên Bái (trong đó có Nguyễn Thái Học và Phó Đức Chính) ra xử tử. Là người bị đưa lên máy chém cuối cùng cùng đợt với Nguyễn Thái Học, khi tên đao phủ bảo ông nằm úp mặt xuống, Phó Đức Chính đã hiên ngang từ chối và đòi nằm ngửa để nhìn thẳng vào lưỡi máy chém. Ông dõng dạc nói:
"Không cần phải quay lưng hay nhắm mắt! Ta muốn mở mắt ra để nhìn lưỡi dao rơi xuống!"
Lời kết
Phó Đức Chính hy sinh khi mới tròn 23 tuổi. Khí phách hiên ngang, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng của ông trước họng súng và lưỡi máy chém kẻ thù đã làm run sợ chính những tên đồ tể thực dân, đồng thời để lại một tấm gương sáng ngời về bản lĩnh kiên cường cho muôn đời sau.
