PHONG TRÀO ĐỒNG KHỞI BẾN TRE (1960)

Quê hương Bến Tre không chỉ được biết đến với những rặng dừa xanh soi bóng ven sông, mà còn là mảnh đất đã sinh ra một khúc tráng ca bất diệt trong lịch sử chống Mỹ cứu nước của dân tộc Việt Nam: Phong trào Đồng Khởi. Tiếng mỏ, tiếng mõ nhịp nhàng hòa cùng tiếng thét gầm gừ của hàng vạn quần chúng nhân dân năm 1960 đã làm rung chuyển cả miền Nam, tạc nên một dáng đứng Bến Tre kiên cường, bất khuất.

Bối cảnh lịch sử

Cuối những năm 1950, cách mạng miền Nam chìm trong những ngày tháng đen tối nhất. Chính quyền Ngô Đình Diệm ban hành đạo luật 10/59 đẫm máu, lê máy chém đi khắp miền Nam với khẩu hiệu "Thà giết nhầm còn hơn bỏ sót". Hàng vạn cán bộ, đảng viên và những người yêu nước bị bắt bớ, tra tấn dã man và sát hại. Giữa lúc cách mạng đang đứng trước thử thách sinh tử, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 15 (tháng 1/1959) đã soi đường chỉ lối: Cho phép nhân dân miền Nam sử dụng bạo lực cách mạng để đánh đổ chính quyền Mỹ - Diệm.

Nghị quyết 15 như trận mưa rào tắm mát vùng đất đang khô hạn vì khát khao vùng lên. Giữa bối cảnh sục sôi ấy, Bến Tre đã vươn mình trở thành ngọn cờ đầu, và lịch sử đã gọi tên một nữ anh hùng kiệt xuất: Nữ tướng Nguyễn Thị Định (thường được gọi với cái tên trìu mến là Cô Ba Định). Bà không chỉ là người trực tiếp bám trụ, truyền đạt Nghị quyết 15, mà còn là "linh hồn" của phong trào Đồng Khởi. Bằng tài mưu lược, sự nhạy bén và lòng dũng cảm phi thường, Nguyễn Thị Định đã lãnh đạo nhân dân Bến Tre chớp lấy thời cơ, sáng tạo ra những phương thức đấu tranh độc đáo, đặc biệt là việc khai sinh ra huyền thoại "Đội quân tóc dài" – nỗi khiếp sợ của kẻ thù sau này.

Diễn biến của cao trào Đồng Khởi

Đêm 17 tháng 1 năm 1960, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy Bến Tre và đồng chí Nguyễn Thị Định, cuộc khởi nghĩa đồng loạt bùng nổ tại ba xã điểm là Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh (thuộc huyện Mỏ Cày).

Tiếng trống, tiếng mõ, tiếng còi, tiếng xoong nồi gõ nhịp hòa cùng tiếng pháo nổ vang trời. Quần chúng nhân dân với vũ khí thô sơ như giáo mác, gậy gộc, súng đẽo bằng bẹ dừa đã nhất tề xông lên bao vây đồn bốt. Bằng mưu trí, quân ta tung tin có "tiểu đoàn chủ lực miền về" khiến quân địch hoang mang, khiếp sợ. Cùng lúc đó, lực lượng vũ trang tiêu diệt những tên ác ôn đầu sỏ, quần chúng nổi dậy phá thế kìm kẹp, xé bỏ thẻ căn cước, giải tán chính quyền địch và thành lập ủy ban tự quản.

Từ Mỏ Cày, ngọn lửa Đồng Khởi bùng lên dữ dội, lan rộng ra khắp các huyện Giồng Trôm, Ba Tri, Thạnh Phú, Châu Thành... Đặc biệt, khi địch điên cuồng phản kích, hàng ngàn phụ nữ Bến Tre đã bồng bế con cái, mang theo võng mùng kéo lên các quận lỵ, tỉnh lỵ đấu tranh trực diện với giặc. Họ cản đường xe tăng, đòi bồi thường nhân mạng, tố cáo tội ác của lính ngụy. Lực lượng đấu tranh chính trị độc đáo ấy chính là "Đội quân tóc dài". Bằng sự mềm dẻo nhưng kiên quyết, bằng lý lẽ sắc bén và tinh thần không sợ hy sinh, những người phụ nữ áo bà ba, khăn rằn quấn cổ đã bẻ gãy nhiều cuộc hành quân càn quét của địch, bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng.

Ý nghĩa lịch sử

Phong trào Đồng Khởi ở Bến Tre không chỉ là một chiến thắng của riêng mảnh đất xứ Dừa mà còn mang tầm vóc chiến lược to lớn đối với toàn miền Nam.

Thứ nhất, Đồng Khởi đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử: Chuyển cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công, làm sụp đổ từng mảng lớn bộ máy cai trị của địch ở nông thôn.

Thứ hai, phong trào đã đẻ ra phương châm đấu tranh vô cùng sáng tạo của cách mạng miền Nam là "Ba mũi giáp công" (chính trị, quân sự, binh vận). Sự xuất hiện của "Đội quân tóc dài" do nữ tướng Nguyễn Thị Định chỉ huy đã trở thành một nét độc đáo của chiến tranh nhân dân, chứng minh sức mạnh vĩ đại của phụ nữ Việt Nam: "Giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh". Tiếng vang của Đồng Khởi Bến Tre đã nhanh chóng lan tỏa, mở đầu cho cao trào Đồng Khởi trên toàn miền Nam, tạo tiền đề vững chắc cho thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ sau này.

Bài học và trách nhiệm hôm nay

Hơn sáu thập kỷ đã trôi qua, những cây dừa Bến Tre mang vết sẹo của bom đạn năm xưa nay đã vươn mình xanh tốt, nhưng tinh thần "Đồng Khởi" vẫn ngùn ngụt cháy trong huyết quản của mỗi người dân đất Việt. Câu chuyện lịch sử năm 1960 để lại cho thế hệ chúng ta bài học vô giá về sự đoàn kết muôn người như một, về tinh thần dám nghĩ, dám làm, biết dựa vào sức mạnh của nhân dân để làm nên những kỳ tích không tưởng.

Thế hệ trẻ chúng ta hôm nay được sống trong nền hòa bình, độc lập được đánh đổi bằng máu và nước mắt của lớp lớp cha anh, của những người mẹ, người chị trong "Đội quân tóc dài" năm ấy. Trách nhiệm của chúng ta không chỉ là tri ân quá khứ, mà phải khơi dậy một "tinh thần Đồng Khởi mới" trong thời bình. Đó là sự đồng khởi trên mặt trận kinh tế, khoa học và công nghệ; là quyết tâm vượt lên nghèo nàn, lạc hậu; là ý chí bảo vệ toàn vẹn chủ quyền biển đảo thiêng liêng. Mỗi thanh niên phải tự trang bị cho mình tri thức vững vàng, bản lĩnh kiên định để đóng góp công sức xây dựng quê hương đất nước, để Việt Nam mãi vươn cao, vươn xa, xứng đáng với tầm vóc và hào khí của cha ông thuở trước.