TƯỢNG ĐÀI BẤT TỬ TRÊN ĐẤT THÉP THÀNH ĐỒNG
Nhà văn Nga Illya Ehrenburg từng đúc kết một chân lý bình dị mà lắng sâu vào tâm can muôn thế hệ: “Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ quốc. Dòng suối đổ vào sông, sông đổ vào dải trường giang Vôn-ga, con sông Vôn-ga đi biển. Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ quốc”. Đi qua những cuộc trường chinh dằng dặc máu và hoa của thế kỷ XX, dải đất hình chữ S đã hóa thành một bản anh hùng ca bất tận, nơi mỗi tấc đất ngọn rau đều thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và máu đào của muôn vạn lớp người đi trước. Nhưng lịch sử dân tộc chưa từng là những khối tượng đài thạch cao câm lặng, cũng chẳng bao giờ chịu đóng khung khô khốc trên các pho chính sử đóng gáy trang nghiêm. Lịch sử hiển hiện sống động trong từng nhịp thở của hôm nay, cất lời thì thầm bên những rặng dừa nước rợp bóng, giấu mình sau đôi mắt trầm tư của những thế hệ tiền bối và run rẩy theo từng hồi ức ngắt quãng của những chứng nhân đi qua khói lửa. Ký ức thời hoa lửa – tự thân bốn chữ ấy đã là một cấu tứ nghệ thuật độc đáo, mang vẻ đẹp vừa bi tráng vừa thanh cao, đối lập mà hòa quyện sâu sắc. "Lửa" trước hết là ngọn lửa của chiến tranh khốc liệt, là hỏa lực dội xuống xóm làng, là màu đỏ rực của đạn bom, là sự hủy diệt tàn bạo của chất độc da cam, của hầm chông, ngục tối. Lửa thiêu rụi mùa màng, biến những cánh đồng xanh tươi thành bình địa khét lẹt, cướp đi tuổi xuân và sinh mệnh của hàng triệu người con đất Việt. Chiến tranh chưa bao giờ là một khúc ca lãng mạn vô tư lự; nó là nỗi đau xé lòng của những người mẹ tiễn con đi mà ngày về chỉ vỏn vẹn một tấm bằng Tổ quốc ghi công, là nỗi đau của những người phụ nữ chờ đợi người thân bạc trắng mái đầu trong nỗi khắc khoải câm lặng. Thế nhưng, vượt lên trên tro tàn và sự tàn bạo của bom đạn, ngay tại tâm bão của sự hủy diệt, mảnh đất ấy lại nở bung những đóa "Hoa" rực rỡ. Đó là đóa hoa của lòng dũng cảm, của khí phách kiên cường bất khuất, của tinh thần quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Đó là đóa hoa của tình đồng chí, nghĩa đồng bào, tình mẫu tử son sắt của những người mẹ thầm lặng chở che bộ đội giữa vòng vây quân thù. Đó là thứ thanh xuân rực rỡ nhất trần đời, khi một thế hệ sẵn sàng gác lại hạnh phúc riêng tư để hiến dâng trọn vẹn cho độc lập tự do. "Hoa" và "Lửa" kết tinh thành một tượng đài bất tử: sự hy sinh không phải là lụi tàn, mà là sự phục sinh của một dân tộc quật khởi. Và trên mảnh đất Củ Chi kiên cường, nơi mỗi tấc đất đều gắn liền với danh xưng “Đất thép thành đồng”, không một tượng đài nào chạm khắc sâu đậm vào tâm can hậu thế bằng hình ảnh của một người mẹ vĩ đại: Mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Rành – người mà muôn đời sau vẫn thành kính gọi bằng hai tiếng thân thương: Má Tám Rành.
Về thăm Nhà tưởng niệm Má Tám Rành tại ấp Trại Đèn, xã Phước Hiệp trong những ngày mùa thu thanh bình, đứng trước làn khói hương trầm mặc và bức tượng đồng tạc hình bóng Má, người trẻ hôm nay như được đối thoại trực tiếp với lịch sử. Má Tám sinh năm 1900 tại vùng đất giàu truyền thống cách mạng Củ Chi. Sinh ra trong cảnh nước mất nhà tan, chứng kiến ách áp bức bóc lột của thực dân phong kiến, ngọn lửa yêu nước đã sớm nhen nhóm trong lồng ngực người thiếu nữ trẻ. Khi phong trào cách mạng bùng nổ, Má không chỉ là một người phụ nữ tào khang bên mái ấm gia đình, mà Má đã chọn dấn thân vào con đường giải phóng dân tộc, trở thành một hạt nhân kiên trung của phong trào kháng chiến tại địa phương. Mảnh đất và ngôi nhà của Má Tám Rành tại Trại Đèn từ những ngày đầu kháng chiến chống Pháp cho đến thời kỳ đánh Mỹ khốc liệt đã trở thành một pháo đài ngầm bí mật. Nơi đây là trạm giao liên, là điểm dừng chân nuôi giấu cán bộ lãnh đạo, bộ đội chủ lực và du kích địa phương. Trong những năm tháng máy bay địch cày xới, bom cày đạn dội từng bờ mương gốc chuối, Má vẫn cùng các đồng chí đào công sự, đào hầm địa đạo ngay trong vườn nhà để làm nơi trú ẩn và hội họp. Ngày ngày, Má tần tảo làm lụng, một mặt lo toan kinh tế gia đình, một mặt gom góp từng lon gạo, mớ rau, viên thuốc để bí mật tiếp tế cho chiến khu. Đôi chân trần của Má in dấu trên khắp các lối mòn bờ ruộng, vừa làm nhiệm vụ cảnh giới, vừa dẫn đường cho bộ đội luồn sâu đánh hiểm, vượt qua các vòng vây càn quét gắt gao của kẻ thù. Chiến trường Củ Chi những năm tháng kháng chiến chống Mỹ được ví như "vùng đất lửa", nơi giặc biến mảnh đất này thành vùng oanh kích tự do, dùng đủ mọi chiến thuật từ trực thăng vận, thiết xa vận đến việc rải chất khai quang diệt cỏ. Giặc đánh phá ác liệt hòng bứng dân ra khỏi ấp, dồn vào các khu ấp chiến lược để cô lập lực lượng cách mạng. Nhưng Má Tám Rành vẫn kiên quyết bám trụ quê hương, thực hiện phương châm "một tấc không đi, một ly không rời". Đã bao lần giặc ập vào nhà lục soát, đốt phá, bắt bớ và tra tấn Má bằng những ngón đòn tàn độc nhất hòng ép Má chỉ hầm bí mật, khai báo tổ chức. Đòn roi của kẻ thù có thể làm bầm tím da thịt người mẹ già, nhưng không thể bẻ gãy được ý chí sắt đá và lòng trung kiên của một chiến sĩ cách mạng. Má một mực cắn răng chịu đựng, không hé răng khai báo nửa lời, giữ trọn bí mật để bảo vệ căn cứ và che chở cho đàn con chiến sĩ bình an. Thế nhưng, đỉnh cao của sự vĩ đại và cũng là nỗi đau tột cùng làm rung động hàng triệu trái tim chính là sự hy sinh vô bờ bến của Má đối với Tổ quốc. Cuộc đời Má Tám Rành là cả một chuỗi những mất mát xé lòng mà không một trang văn nào có thể lột tả hết chiều sâu của bi thương. Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Má đã lần lượt tiễn đưa những người ruột thịt thân yêu nhất của mình ra mặt trận. Lần lượt 8 người con trai yêu quý, 1 người con dâu ngoan hiền và 2 người cháu nội ruột thịt của Má đã ngã xuống trên khắp các chiến trường ác liệt, hòa máu xương vào lòng đất mẹ. Người đời thường nói “nước mắt chảy xuôi”, người già mong được con cháu phụng dưỡng lúc xế chiều, nhưng số phận lịch sử lại đặt lên đôi vai gầy của Má Tám một gánh nặng quá đỗi bi hùng. Mười một lần tiễn người thân ra đi trong niềm hy vọng sum vầy là mười một lần Má phải chết lặng nhận về tin dữ cùng tấm bằng Tổ quốc ghi công. Mỗi một người con hy sinh là một khúc ruột của Má đứt đoạn. Có những nỗi đau lớn đến mức nước mắt không còn đủ để rơi ra ngoài mí mắt, mà phải nuốt ngược vào trong, làm khô héo cả buồng gan. Đêm đêm dưới bóng đèn dầu le lói, người mẹ ấy ngồi lặng lẽ nhìn lên bàn thờ nghi ngút khói nhang, nơi di ảnh của các con, các cháu xếp thành một hàng dài câm lặng. Nếu là một người yếu mềm, nỗi đau ấy đủ sức đánh gục bất kỳ sinh mệnh nào. Nhưng Má Tám Rành đã vượt lên trên bi kịch cá nhân bằng một bản lĩnh phi thường. Má nén nỗi đau riêng thành ý chí căm thù giặc sâu sắc, biến nước mắt thành hành động kiên cường. Các con ruột thịt của Má ngã xuống, Má lại dang rộng vòng tay đón nhận hàng trăm, hàng ngàn chiến sĩ bộ đội từ khắp mọi miền đất nước về đây làm con. Má chăm sóc thương binh như chăm sóc chính những đứa con ruột thịt của mình, may từng chiếc áo, nấu từng nồi cháo, canh chừng từng giấc ngủ cho bộ đội. Tình mẫu tử của Má đã vượt qua giới hạn của huyết thống gia đình để thăng hoa thành tình yêu Tổ quốc, tình thương đồng bào rộng lớn bao la. Bức ảnh chân dung của Má Tám Rành với gương mặt sạm màu sương gió, những nếp nhăn hằn sâu như những luống cày đất thép, mái tóc bạc trắng quấn chiếc khăn rằn Nam Bộ truyền thống và đôi mắt đượm buồn nhưng ánh lên sự kiên định lạ thường chính là biểu tượng bất tử của Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng. Đó là hiện thân sống động của sự nhẫn nại, đức hy sinh tột cùng và khí phách bất khuất của người phụ nữ Việt Nam trong thời đại cách mạng. Năm 1978, Má Tám Rành vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; sau này, Má được truy tặng danh hiệu cao quý Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng. Tên tuổi của Má đã đi vào huyền thoại, hóa thân thành tên đường, tên trường và trở thành niềm kiêu hãnh trường tồn của nhân dân Củ Chi. Đứng trước vong linh Má và những kỷ vật thời kháng chiến, thế hệ hôm nay không khỏi tự soi chiếu lại chính mình. Chúng ta may mắn được sinh ra và lớn lên khi tiếng súng chiến tranh đã lùi xa, bầu trời xanh ngắt một màu bình yên. Chúng ta được thụ hưởng nền giáo dục tiên tiến, sống trong sự đủ đầy về vật chất và tự do theo đuổi hoài bão cá nhân. Nhưng chính sự êm đềm quá mức ấy đôi khi dễ ru ngủ tâm hồn con người. Một bộ phận người trẻ hôm nay đang vô tình rơi vào cái bẫy của lối sống thực dụng, ích kỷ, chỉ biết vun vén cho cái tôi nhỏ hẹp, vô cảm trước những nỗi đau đời thường, hoặc mải mê chạy theo những giá trị hào nhoáng ảo ảnh. Thậm chí, có người còn nhìn lịch sử bằng con mắt bàng quan, hoài nghi, lãng quên công lao trời biển của thế hệ đi trước. Soi mình vào cuộc đời Má Tám Rành và những người con của Má, ta tự vấn: Ở độ tuổi thanh xuân tràn trề nhựa sống, cha anh đã nghĩ gì và làm gì? Họ cũng có những ước mơ dung dị: một mối tình đầu e ấp, một mái ấm gia đình, một con đường học vấn thênh thang. Nhưng khi non sông lâm nguy, họ đã dẹp lại tất cả hạnh phúc riêng tư để đặt sự tồn vong của dân tộc lên trên hết. Sự hy sinh của họ nhắc nhở chúng ta rằng: Hòa bình hôm nay không phải là điều ngẫu nhiên, tự nhiên mà có; mỗi tấc đất ta bước đi, mỗi trang sách ta lật mở đều được đánh đổi bằng máu xương của một thế hệ vàng son. Từ sự biết ơn sâu sắc, người trẻ phải biến nhận thức thành hành động cụ thể. Độc lập thời chiến là cầm súng bảo vệ biên cương; độc lập thời bình là đem trí tuệ, tri thức xây dựng đất nước giàu mạnh, bảo vệ chủ quyền quốc gia trên mọi mặt trận từ kinh tế, công nghệ đến văn hóa tư tưởng. Lưu giữ những câu chuyện lịch sử, truyền tụng lại chân dung những bà mẹ anh hùng chính là xây dựng một “hệ miễn dịch tinh thần”, giúp thế hệ hôm nay đứng vững trước những luồng gió độc của sự lãng quên và xuyên tạc, giữ trọn cốt cách và bản lĩnh của con người Việt Nam.
Nhà thơ Tố Hữu từng thốt lên những vần thơ đầy tự hào:
“Ôi Tổ quốc, ta yêu như máu thịt
Như mẹ cha ta, như vợ như chồng
Ta lớn lên bằng niềm tin rất thật
Biết bao nhiêu siêu bão ở trên đầu!”
Thời gian như một dòng chảy miệt mài không ngừng nghỉ. Những chứng nhân của thời hoa lửa rồi đây sẽ lần lượt trở về với cõi vĩnh hằng. Nhưng ngọn lửa của lý tưởng, của tình yêu non sông và khí phách Việt Nam sẽ không bao giờ tắt. Ngọn lửa ấy đang được chuyển giao qua từng bàn tay của những người trẻ hôm nay qua từng trang viết, từng suy tư chân thành về quá khứ. Xin nguyện dùng ngòi bút và sự rung cảm của trái tim mình làm chiếc cầu nối giữa hai thế hệ, đem dòng nhựa sống từ cội rễ lịch sử tưới mát cho những chồi non tương lai. Đất nước đang bước vào những mùa hoa mới – mùa hoa của hội nhập, phát triển và vươn mình ra biển lớn. Nhưng dẫu có bay xa đến chân trời nào, những người con đất Việt sẽ luôn khắc ghi rằng: Dưới tầng đất sâu màu mỡ của quê hương kiên cường, ngọn lửa từ trái tim của những người Mẹ như Má Tám Rành vẫn đang âm ỉ cháy, soi đường và tiếp thêm sức mạnh cho chúng ta trên mọi nẻo đường đi tới.
