Phong trào kháng chiến chống Pháp của quân và dân Mỹ Tho - Gò Công năm 1946

Ngày 6 - 3 - 1946, Hiệp định Sơ bộ giữa Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa và đại diện Chính phủ Pháp được ký kết, tạo cơ hội để ta củng cố và xây dựng lực lượng kháng chiến, thực hiện các Nghị quyết của Đảng.

Tháng 4 - 1946, Tỉnh ủy Mỹ Tho tổ chức hội nghị thành lập chi bộ đặc biệt ở Thị xã Mỹ Tho và cử đồng chí Nguyễn Trừng Thanh làm Bí thư. Nhiệm vụ của chi bộ đặc biệt là tập trung củng cố các tổ chức Đảng và các đoàn thể cứu quốc trong nội và ngoại thành, đặc biệt là xây dựng lực lượng dân quân du kích, tự vệ mật; tổ chức ra: Ban công tác thành, Ban công tác học sinh, Ban trừ gian, đưa người vào làm thông ngôn, bồi bếp và một số công sở, tổ chức chính trị cho Pháp để vừa nắm tin vừa phát triển thêm cơ sở trong lòng địch.

Ngày 1 - 5 - 1946, Tỉnh ủy và Ủy ban Kháng chiến tỉnh Mỹ Tho tổ chức hội nghị thành lập Mặt trận Việt Minh tỉnh Mỹ Tho tại căn cứ, có các ngành, các giới, các tôn giáo, đảng phái, các đoàn thể cứu quốc và đảng Dân Chủ về dự. Hội nghị đã bầu đồng chí Trần Văn Vi (tức Dân Tôn Tử) làm Chủ nhiệm Việt Minh.

Giữa tháng 6 năm 1946, Ủy ban Kháng chiến hành chính Lâm thời tỉnh Gò Công được thành lập do đồng chí Nguyễn Văn Côn làm Chủ tịch.

Về mặt kinh tế, Tỉnh ủy chủ trương phải tạo ra phong trào phong tỏa kinh tế địch, vận động quần chúng làm công tác hậu cần cung cấp lương thực, thực phẩm phục vụ kháng chiến. Hội phụ nữ Cứu quốc Mỹ Tho ngoài nhiệm vụ chung còn có sáng kiến đề ra các phong trào: Con gà cứu quốc, hũ gạo nuôi quân, cây chuối kháng chiến, thành lập ra Hội mẹ chiến sĩ để chăm sóc, động viên bộ đội an tâm chiến đấu, phát động phong trào toàn dân tham gia mua công trái Nam bộ và ủng hộ kháng chiến.

Để mọi người dân có ruộng canh tác, Đảng bộ và chính quyền Cách mạng đã vận động một số địa chủ tự nguyện hiến điền để chia cho các gia đình không ruộng đất đang tham gia kháng chiến. Ngoài việc chăm lo đến đời sống và  động viên nhân dân hăng hái tăng gia sản xuất, đóng góp một phần cho kháng chiến, Đảng bộ còn chú trọng công tác phong tỏa kinh tế địch. Các huyện đều tiến hành thành lập những trạm gác trên các tuyến giao thông và ở các ngã ba sông. Ủy ban Kháng chiến tiến hành thu thuế nhập thị và động viên nhân dân tự túc một số mặt hàng tiêu dùng nhằm đánh vào âm mưu mị dân về kinh tế của địch.

Thông qua “Tủ sách giải phóng”, chính quyền cách mạng tạo được ảnh hưởng tốt đến quần chúng, nhất là giới trí thức. Nhiều người đã tự nguyện tham gia công cuộc kháng chiến và kiến quốc. Đại bộ phận những công chức cũ đi theo cách mạng đã trở thành tấm gương tốt trong sản xuất và chiến đấu.

Cơ sở in ấn đầu tiên của tỉnh Mỹ Tho mang tên Thái Văn Đẩu, có trụ sở đặt tại huyện Chợ Gạo, do nhân dân đóng góp kinh phí, đã tiến hành in cuốn Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và nhiều truyền đơn, khẩu hiệu, sách báo...

Mặt trận Việt Minh mở các lớp bồi dưỡng về nghiệp vụ mặt trận, về đường lối quân sự của Đảng. Thông qua học tập, những người theo đạo, những người trước đây còn hoài nghi về cách mạng, những người có lỗi lầm do bị địch mua chuộc... đã hướng theo cách mạng. Hàng trăm tín đồ Cao Đài tại xã Thanh Bình (Chợ Gạo) đã tổ chức mít tinh lên án lại những người trong đạo làm tay sai cho Pháp. Một số tín đồ khác tham gia công tác phục vụ chiến đấu, phá cầu đường ở Chợ Gạo, Cai Lậy... đã tác động mạnh đến những người lưng chừng chưa tự giác tham gia kháng chiến.

Ngày 14-9-1946, tuy đã có Tạm ước nhưng quân Pháp vẫn cố tình mở rộng chiến tranh xâm lược Việt Nam, đưa sĩ quan nắm các chức vụ đầu tỉnh, huyện ở Nam bộ.

 Hàng chục ngàn nhân dân Mỹ Tho, Gò Công biểu tình, đòi thực dân Pháp thi hành Tạm ước 14/9. Ở các xã, quần chúng đã tập hợp thành đoàn người, kéo ra các trục lộ lớn đấu tranh đòi địch thi hành những điều khoản đã ký với Chính phủ ta.

Hoạt động quân sự trong  năm 1946, đáng chú ý là trận Bình Ninh (huyện Chợ Gạo) của tiểu đoàn Dương Văn Dương cùng với lực lượng Cộng hòa vệ binh đánh bọn Partisan và lực lượng tiếp viện của chúng vào ngày 7-2-1946, diệt hơn 40 tên; trận tháng 4 -1946, trung đội 9 diệt gọn một trung đội địch tại Cầu Móng (Gò Công)

 Đội phá hoại đường ray xe lửa được thành lập do đồng chí Nguyễn Hồng phụ trách. Giữa tháng 4 năm 1946, đội kết hợp với quần chúng xã Tân Lý Tây đột nhập vào ga Lương Phú, bắt tên trưởng ga giáo dục và chất rơm đốt nhà ga.

Ngày 23 - 9 - 1946, lực lượng vũ trang chặn đánh địch đi càn tại xã Long Khánh (Cai Lậy), diệt hơn 40 tên. Sau trận này, địch điên cuồng đốt cháy hơn 200 ngôi nhà dân trong khu vực xảy ra trận đánh.

Ngày 20-10-1946, Chi đội 17 đã táo bạo tấn công vào Thị trấn Cái Bè, chiếm được bưu điện, nhà thương và vào nhà của những tên phản động trong thị trấn dán truyền đơn, treo cờ và ảnh Hồ Chủ tịch. Ta làm chủ được thị trấn Cái Bè hơn 2 giờ.

Giữa tháng 10 - 1946, Gò Công mở đợt tổng phá tề khắp 40 xã toàn tỉnh. Trong đêm, du kích các xã đồng loạt tiến hành bắt những tên tề ác ôn ra trừng trị, cảnh cáo các tên khác, tịch thu súng, toàn bộ sổ sách và tuyên bố chính sách khoan hồng của chính quyền cách mạng. Du kích một số xã phối hợp địch vận đã tấn công vào đồn bót địch. Kết quả, ta làm tan rã hệ thống các ban hội tề xã ấp. Nhiều hội tề chạy ra thị xã, không trở về quê, có người lên hẳn Sài Gòn làm ăn sinh sống.

Tháng 10 - 1946, trung đội 2 (Gò Công) đánh quân Pháp đi càn vào xã Tân Niên Tây (Gò Công), diệt hơn 150 tên. Cuối tháng 10 - 1946, Quân Khu 8 quyết định đưa đơn vị Cộng hòa vệ binh tỉnh Gò Công thành một phân đội trong trung đội 9 của Khu 8, vẫn hoạt động trên chiến trường Gò Công. Đầu tháng 11 - 1946, Quân khu 8 điều 2 phân đội thuộc trung đội 9, quân khu 8 đang hoạt động ở Bến Tre sang kết hợp với phân đội đang hoạt động ở Gò Công đánh địch. Ngay trong những ngày đầu, trung đội 9 đã đánh 2 trận giữa ban ngày tại xã Kiểng Phước và Tân Phước, diệt địch, bắn cháy 1 xe, thu vũ khí. Trận này đánh dấu sự phát triển về chất của lực lượng vũ trang Gò Công.

Những tháng cuối năm 1946, với trận thắng lớn của trung đoàn 105 (một trung đoàn chủ lực của tỉnh Mỹ Tho trưởng thành từ bộ đội Thủ khoa Huân) tại các xã Mỹ An, Mỹ Trung (Cái Bè), tiêu diệt một tiểu đoàn lính Hòa Hảo, đập tan âm mưu lấn sâu vào Đồng Tháp Mười của địch.

Thắng lợi trên các chiến trường của quân và dân Mỹ Tho, Gò Công buộc địch phải cố thủ trong các thị xã, thị trấn.

Nguồn: Địa chí tỉnh Tiền Giang