PHÙNG CHÍ KIÊN – NGƯỜI CÁN BỘ CÁCH MẠNG VÀ VỊ CHỈ HUY QUÂN SỰ ĐẦU TIÊN

1. Từ người thanh niên Nghệ An đến con đường cách mạng

Phùng Chí Kiên, tên thật là Nguyễn Vỹ, sinh năm 1901 tại làng Mỹ Quan Thượng, tổng Vạn Phần, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An. Ông trưởng thành trong thời kỳ đất nước chịu ách thống trị của thực dân Pháp, khi nhiều thanh niên Việt Nam bắt đầu tìm kiếm những con đường mới để giành lại độc lập.

Từ khi còn trẻ, Phùng Chí Kiên đã tham gia các hoạt động yêu nước. Sau đó, ông tìm đến phong trào cách mạng do Nguyễn Ái Quốc truyền bá. Những năm hoạt động đầu tiên đã đưa ông từ một thanh niên yêu nước trở thành một cán bộ cách mạng có kinh nghiệm, được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng.

Cuối những năm 1920, ông sang Trung Quốc hoạt động và được đào tạo về chính trị, quân sự. Đây là thời gian có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình trưởng thành của Phùng Chí Kiên, bởi ông không chỉ được tiếp cận lý luận cách mạng mà còn được rèn luyện những kiến thức quân sự cần thiết cho việc xây dựng lực lượng vũ trang sau này.

2. Những năm hoạt động ở nước ngoài

Tại Trung Quốc, Phùng Chí Kiên tham gia các hoạt động của tổ chức cách mạng Việt Nam. Ông từng học tập tại Trường Quân sự Hoàng Phố ở Quảng Châu và tham gia một số hoạt động quân sự.

Việc được đào tạo quân sự trong bối cảnh phong trào cách mạng Việt Nam đang chuẩn bị xây dựng lực lượng vũ trang có ý nghĩa đặc biệt. Phùng Chí Kiên trở thành một trong những cán bộ có cả kinh nghiệm chính trị và kiến thức quân sự.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, ông tiếp tục hoạt động trong tổ chức Đảng và được giao nhiều nhiệm vụ. Những năm tháng này diễn ra trong điều kiện chính quyền thực dân truy lùng ráo riết các cán bộ cách mạng.

Phùng Chí Kiên không chỉ hoạt động tại Trung Quốc mà còn nhiều lần tìm cách trở về Việt Nam, tham gia xây dựng phong trào và tổ chức cơ sở.

3. Trở về Cao Bằng cùng Nguyễn Ái Quốc

Đầu năm 1941, Nguyễn Ái Quốc trở về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng. Phùng Chí Kiên cũng có mặt trong đoàn cán bộ trở về Việt Nam.

Tại Cao Bằng, ông tham gia công tác chuẩn bị lực lượng cách mạng. Đây là địa bàn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong giai đoạn chuẩn bị Tổng khởi nghĩa. Nguyễn Ái Quốc và các cán bộ cách mạng tập trung xây dựng cơ sở chính trị, tổ chức quần chúng và từng bước chuẩn bị lực lượng vũ trang.

Tại Hội nghị Trung ương lần thứ tám tháng 5/1941, Phùng Chí Kiên là một trong những cán bộ tham dự. Hội nghị xác định nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu và quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh.

Trong quá trình đó, Phùng Chí Kiên tiếp tục được giao nhiệm vụ liên quan đến công tác quân sự. Ông thuộc lớp cán bộ đặt nền móng cho việc xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng trong giai đoạn tiền khởi nghĩa.

4. Người đặt nền móng cho lực lượng vũ trang

Phùng Chí Kiên được xem là một trong những cán bộ quân sự đầu tiên của cách mạng Việt Nam. Ông có kinh nghiệm hoạt động quân sự từ thời gian ở Trung Quốc và được Trung ương tin tưởng giao nhiệm vụ tổ chức, xây dựng lực lượng.

Điểm đáng chú ý là trong những năm 1940–1941, lực lượng vũ trang cách mạng vẫn còn rất nhỏ bé. Trang bị thiếu thốn, cơ sở vật chất hạn chế, cán bộ quân sự chưa nhiều. Vì vậy, công việc của những người như Phùng Chí Kiên không đơn thuần là chỉ huy chiến đấu mà còn là đặt nền móng về tổ chức, huấn luyện và phương thức hoạt động.

Những kinh nghiệm đó về sau được tiếp tục phát triển trong quá trình thành lập các đội du kích và lực lượng vũ trang tập trung. Đến tháng 12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập, trở thành một trong những tiền thân trực tiếp của Quân đội nhân dân Việt Nam.

5. Cuộc chiến đấu cuối cùng

Năm 1941, tình hình ở Cao Bằng và vùng biên giới trở nên căng thẳng. Chính quyền thực dân tăng cường truy quét các cơ sở cách mạng.

Phùng Chí Kiên được giao phụ trách công tác ở khu vực Bắc Kỳ và tham gia chỉ đạo xây dựng lực lượng. Trong quá trình di chuyển và hoạt động, ông cùng một số đồng chí bị quân Pháp truy đuổi.

Cuối tháng 8/1941, Phùng Chí Kiên bị quân Pháp bắt tại khu vực Ngân Sơn, Bắc Kạn. Ông bị địch tra tấn và sát hại. Thi thể ông sau đó bị địch mang đi.

Phùng Chí Kiên hy sinh khi mới khoảng 40 tuổi, vào thời điểm phong trào cách mạng đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng.

6. Một cán bộ quân sự hy sinh trước ngày quân đội ra đời

Điều đặc biệt trong câu chuyện của Phùng Chí Kiên là ông hy sinh trước khi Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập hơn ba năm.

Ông không được chứng kiến ngày 22/12/1944, khi 34 chiến sĩ dưới sự chỉ huy của Võ Nguyên Giáp thành lập đội quân chủ lực đầu tiên. Ông cũng không được nhìn thấy Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Tuy nhiên, những công việc mà ông và các cán bộ cùng thời thực hiện đã góp phần tạo nên cơ sở ban đầu cho quá trình xây dựng lực lượng vũ trang. Chính vì vậy, khi nhìn lại lịch sử quân đội Việt Nam, Phùng Chí Kiên được nhắc đến như một trong những người đặt nền móng cho công tác quân sự của cách mạng.

Các tài liệu lịch sử chính thống cũng ghi nhận Phùng Chí Kiên là một trong những cán bộ lãnh đạo, quân sự đã hy sinh trong những năm 1941–1942, thời kỳ phong trào cách mạng phải chịu sự đàn áp rất khốc liệt.

7. Một người đi trước trong lịch sử quân đội

Nếu Võ Nguyên Giáp là người trực tiếp chỉ huy Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân và sau này trở thành Tổng Tư lệnh, thì Phùng Chí Kiên thuộc lớp cán bộ đi trước, góp phần chuẩn bị về con người và tư tưởng cho việc xây dựng lực lượng vũ trang.

Cuộc đời ông cho thấy một đặc điểm của cách mạng Việt Nam trong giai đoạn đầu: những người đặt nền móng thường phải làm việc trong điều kiện rất thiếu thốn và nguy hiểm. Họ chưa có một quân đội chính quy, chưa có hậu phương rộng lớn, thậm chí nhiều khi chỉ có một nhóm nhỏ cán bộ và vài khẩu súng.

Nhưng từ những nhóm nhỏ ấy, một lực lượng vũ trang từng bước được hình thành.

Phùng Chí Kiên hy sinh khi công việc còn dang dở. Nhưng chính những công việc âm thầm của ông và những người cùng thế hệ đã góp phần chuẩn bị cho sự ra đời của lực lượng vũ trang cách mạng, lực lượng sau này trở thành Quân đội nhân dân Việt Nam.