PHÙNG HẢI - ĐÔ BẢO, NGƯỜI SÁT CÁNH CÙNG PHÙNG HƯNG CHỐNG NHÀ ĐƯỜNG
Trong cuộc khởi nghĩa do Phùng Hưng lãnh đạo vào cuối thế kỷ VIII - đầu thế kỷ IX, bên cạnh người anh được nhân dân suy tôn là Bố Cái Đại Vương, Phùng Hải là một trong những nhân v
PHÙNG HẢI - ĐÔ BẢO, NGƯỜI SÁT CÁNH CÙNG PHÙNG HƯNG CHỐNG NHÀ ĐƯỜNG
Năm sinh - mất: Chưa rõ năm sinh - chưa rõ năm mất
Quê quán: Đường Lâm, nay thuộc thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội
Danh hiệu: Thủ lĩnh khởi nghĩa, em trai Phùng Hưng
Trong cuộc khởi nghĩa do Phùng Hưng lãnh đạo vào cuối thế kỷ VIII - đầu thế kỷ IX, bên cạnh người anh được nhân dân suy tôn là Bố Cái Đại Vương, Phùng Hải là một trong những nhân vật giữ vai trò quan trọng. Ông cùng Phùng Hưng dựng cờ khởi nghĩa ở Đường Lâm, tổ chức lực lượng, chiếm giữ các vùng hiểm yếu và trực tiếp tham gia cuộc vây đánh phủ thành Tống Bình năm 791. Với danh hiệu Đô Bảo, Phùng Hải đã trở thành một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào chống ách đô hộ nhà Đường trong thế kỷ VIII.
P
hùng Hải xuất hiện trong lịch sử Việt Nam vào thời kỳ đất nước vẫn nằm dưới ách thống trị của nhà Đường. Khi ấy, chính quyền đô hộ đặt ra nhiều thứ thuế và các khoản đóng góp nặng nề, khiến đời sống nhân dân khó khăn, đồng thời sự cai trị hà khắc của quan lại đô hộ làm mâu thuẫn giữa người Việt và chính quyền nhà Đường ngày càng sâu sắc. Trong hoàn cảnh đó, vùng Đường Lâm trở thành một trong những nơi tập hợp lực lượng chống lại chính quyền đô hộ. Phùng Hải là em trai của Phùng Hưng và cùng người anh tham gia tổ chức lực lượng khởi nghĩa tại quê nhà. Các nguồn sử liệu và tài liệu lịch sử đều ghi nhận Phùng Hải là một trong những thủ lĩnh chủ chốt bên cạnh Phùng Hưng.
Theo những tư liệu truyền thống, ba anh em Phùng Hưng, Phùng Hải và Phùng Dĩnh đều là những người có sức khỏe phi thường và có uy tín lớn trong vùng. Phùng Hưng vốn là một hào trưởng có thế lực ở Đường Lâm, còn Phùng Hải cũng được nhân dân kính trọng. Khi cuộc khởi nghĩa bùng lên, Phùng Hưng được suy tôn là Đô Quân, Phùng Hải là Đô Bảo và Phùng Dĩnh là Đô Tổng. Ba người chia nhau tổ chức lực lượng, trấn giữ những nơi hiểm yếu, tích trữ lương thảo và chuẩn bị đối phó với quân đội nhà Đường. Từ một cuộc nổi dậy bắt đầu ở Đường Lâm, lực lượng của họ từng bước mở rộng ra các vùng lân cận.
Vai trò của Phùng Hải không chỉ dừng lại ở việc cùng anh trai dựng cờ khởi nghĩa. Ông trực tiếp tham gia xây dựng và chỉ huy lực lượng nghĩa quân trong thời gian dài đối đầu với chính quyền đô hộ. Theo các tài liệu lịch sử, Phùng Hưng và Phùng Hải đã thu phục được các ấp lân cận, xây dựng một vùng căn cứ rộng lớn và tổ chức lực lượng để chống lại những cuộc đàn áp của Cao Chính Bình. Quân nhà Đường nhiều lần tiến hành đàn áp nhưng không thể nhanh chóng khuất phục nghĩa quân. Cuộc đối đầu giữa hai bên kéo dài trong nhiều năm, khi nghĩa quân lúc tiến công, lúc phòng thủ, từng bước củng cố thế lực.
Trong thời gian ấy, Phùng Hải giữ danh hiệu Đô Bảo, một chức vị thể hiện vai trò thủ lĩnh quân sự quan trọng trong lực lượng họ Phùng. Một số tài liệu cho biết nghĩa quân đã có đến hàng vạn người, chia nhau trấn giữ các địa bàn hiểm yếu. Nhờ có sự ủng hộ của nhân dân, lực lượng khởi nghĩa ngày càng lớn mạnh, tạo nên một vùng kiểm soát đáng kể ở khu vực Đường Lâm và các địa phương lân cận. Đây là nền tảng quan trọng để nghĩa quân có thể chuyển từ việc phòng thủ căn cứ sang một cuộc tiến công quy mô lớn vào trung tâm của chính quyền đô hộ.
Bước ngoặt lớn của cuộc khởi nghĩa diễn ra vào năm 791. Sau thời gian dài củng cố lực lượng, Phùng Hưng cùng các tướng lĩnh quyết định tiến xuống vây đánh phủ thành Tống Bình, trung tâm chính trị của chính quyền đô hộ An Nam. Quân đội được chia thành nhiều đạo, trong đó Phùng Hải trực tiếp cùng Phùng Dĩnh, Đỗ Anh Hàn, Bồ Phá Cần và Phùng Hưng tham gia cuộc tiến công. Một số tư liệu ghi nhận quân nghĩa quân tổ chức thành năm đạo bất ngờ bao vây thành. Việc Phùng Hải được giao một trong các mũi quân cho thấy vị trí quan trọng của ông trong bộ chỉ huy cuộc khởi nghĩa.
Trận đánh Tống Bình diễn ra quyết liệt. Quân của Cao Chính Bình được ghi nhận có lực lượng rất lớn và đã tổ chức chống trả mạnh mẽ. Cuộc chiến kéo dài nhiều ngày, nhưng trước sức ép ngày càng lớn của nghĩa quân, quân nhà Đường phải rút vào thành cố thủ. Nghĩa quân tiếp tục bao vây bốn phía, khiến tình hình bên trong thành trở nên cực kỳ căng thẳng. Cao Chính Bình cuối cùng lo sợ, phát bệnh rồi chết, tạo điều kiện để lực lượng của Phùng Hưng tiến vào chiếm phủ thành và giành quyền kiểm soát trung tâm chính quyền đô hộ.
Sau thắng lợi tại Tống Bình, cuộc khởi nghĩa đã đạt đến đỉnh cao. Phùng Hưng tiến vào phủ đô hộ và tổ chức việc cai trị, mở ra một giai đoạn người Việt giành lại quyền làm chủ trên một vùng đất rộng lớn. Phùng Hải vẫn là một trong những nhân vật quan trọng của lực lượng họ Phùng. Tuy nhiên, sử liệu còn lại không ghi chép đầy đủ về những hoạt động cụ thể của ông trong toàn bộ thời gian sau khi Tống Bình được chiếm giữ. Vì vậy, khi viết về Phùng Hải cần tránh gán cho ông những chức vụ hoặc chiến công cụ thể mà sử liệu hiện còn chưa đủ căn cứ xác nhận.
Sau khi Phùng Hưng qua đời, tình hình của lực lượng họ Phùng bắt đầu xuất hiện những mâu thuẫn nghiêm trọng. Phùng An, con trai Phùng Hưng, tiếp tục sự nghiệp của cha, nhưng giữa Phùng An và Phùng Hải xảy ra tranh chấp quyền lực. Một số tài liệu ghi nhận Phùng Hải rời khỏi khu vực Tống Bình và chạy vào động Chu Nham. Sự chia rẽ trong nội bộ đã khiến lực lượng từng được xây dựng trong nhiều năm suy yếu đúng vào thời điểm nhà Đường chuẩn bị đưa quân trở lại.
Nhà Đường nhanh chóng lợi dụng tình trạng chia rẽ ấy. Triệu Xương được cử đem quân sang đàn áp lực lượng họ Phùng, đồng thời sử dụng cả sức ép quân sự lẫn biện pháp dụ hàng để làm tan rã ý chí chống đối. Trước tình thế ngày càng bất lợi, Phùng An cuối cùng phải đầu hàng, còn lực lượng của họ Phùng bị đánh tan. Các nguồn tư liệu hiện có không cho biết một cách chắc chắn Phùng Hải đã kết thúc cuộc đời như thế nào. Vì vậy, năm mất của ông hiện vẫn nên ghi là chưa rõ thay vì xác định một niên đại cụ thể.
Điểm đáng chú ý trong cuộc đời Phùng Hải là ông không phải một nhân vật hoạt động đơn độc mà là một thủ lĩnh nằm trong bộ chỉ huy của một phong trào chống ách đô hộ có quy mô lớn. Nếu Phùng Hưng là người giữ vai trò lãnh đạo cao nhất và được hậu thế ghi nhớ với danh hiệu Bố Cái Đại Vương, thì Phùng Hải là người em trực tiếp sát cánh với ông từ những ngày đầu dựng cờ cho đến những năm cuối của chính quyền họ Phùng. Danh hiệu Đô Bảo phản ánh vị trí của ông trong tổ chức nghĩa quân. Những ghi chép về Phùng Hải tuy không nhiều, nhưng đủ cho thấy ông là một nhân vật quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Phùng Hưng.
Cuộc khởi nghĩa của anh em họ Phùng cuối cùng không duy trì được nền tự chủ lâu dài, nhưng ý nghĩa lịch sử của phong trào vẫn rất lớn. Việc từ một vùng đất như Đường Lâm có thể tập hợp lực lượng đông đảo, mở rộng địa bàn và tiến công trực tiếp vào phủ thành Tống Bình cho thấy sức mạnh của tinh thần chống ách đô hộ và khát vọng tự chủ của người Việt. Phùng Hải cùng Phùng Hưng và những tướng lĩnh khác đã góp phần tạo nên một trong những cuộc nổi dậy lớn chống nhà Đường ở thế kỷ VIII. Những cuộc đấu tranh như vậy tiếp tục nuôi dưỡng truyền thống chống ngoại xâm và ý thức giành quyền tự chủ của dân tộc trong những thế kỷ tiếp theo.
Ngày nay, tên tuổi Phùng Hải thường được nhắc đến gắn liền với Phùng Hưng và cuộc khởi nghĩa ở Đường Lâm. Dù tư liệu về cuộc đời riêng của ông còn hạn chế, hình ảnh Đô Bảo Phùng Hải vẫn là một phần của ký ức lịch sử về những người đã đứng lên chống lại chính quyền đô hộ nhà Đường. Đóng góp của ông không nằm ở một chiến công riêng lẻ được ghi chép đầy đủ, mà ở vai trò của một thủ lĩnh đã cùng anh trai xây dựng lực lượng, chiến đấu trong nhiều năm và trực tiếp tham gia trận đánh quyết định tại Tống Bình. Chính từ những con người như Phùng Hải, truyền thống đấu tranh giành độc lập và tự chủ của dân tộc được tiếp nối qua nhiều thế hệ.
