Phùng Văn Khầu
Ngay trong năm 1950, ước mơ “ra trận để đánh giặc” của Phùng Văn Khầu trở thành hiện thực. Được cử đi học pháo thủ, chàng binh nhì người Tày bước vào khóa huấn luyện với một bất lợi lớn vì không biết chữ, không đọc được thước ngắm. Nhưng ông không chấp nhận làm người đứng ngoài cuộc. Ban đêm, khi đồng đội nghỉ, ông lặng lẽ chui vào trận địa tập, áp mắt vào nòng pháo, tự tìm ra cách ngắm bắn trực tiếp chỉ bằng ước lượng tầm - hướng. Qua hàng trăm lần thử rồi sửa, từ trực giác ban đầu, ông biến sự “mù thiết bị” thành thế mạnh của riêng mình.
Kết thúc khóa học, người lính dân tộc Tày ấy bất ngờ vươn lên nhóm pháo thủ giỏi nhất đơn vị và được phân công làm Khẩu đội phó Đại đội 755, Tiểu đoàn 275, Trung đoàn 675, Đại đoàn 351. Từ các chiến dịch Biên Giới đến Trần Hưng Đạo, Hoàng Hoa Thám, Quang Trung… ông trưởng thành bền bỉ, lặng lẽ như chính con người mình.Tháng 3-1954, mệnh lệnh hành quân cấp tốc đưa Đại đội 755 về Điện Biên Phủ. Ngày 30-3, trong đợt tiến công thứ hai, khẩu đội của ông được giao nhiệm vụ tiêu diệt 4 lô cốt trên Đồi E1 với 30 viên đạn. Khoảng cách gần, lỗ châu mai nhỏ, tình hình căng như dây đàn. Phùng Văn Khầu áp mắt vào nòng pháo, bình tĩnh hiệu chỉnh. 22 viên phá hủy trọn mục tiêu, tiết kiệm 8 viên đạn cho trận địa. Chiến công ấy góp phần quan trọng giúp Trung đoàn 209 đánh chiếm E1 sau chưa đầy một giờ chiến đấu. Ngay sau trận đánh, ông được trao Huy hiệu Bác Hồ và Huân chương Chiến công hạng Ba.Nhưng đỉnh cao của cuộc đời người chiến sĩ lại đến trong ngày 23-4-1954. Khi đơn vị chuẩn bị tập kích trận địa pháo 105 ly của địch bên bờ Nậm Rốm, xe tăng Pháp phát hiện. Hai khẩu pháo bị phá hủy, đồng chí ngã xuống, người bị thương nằm la liệt. Khẩu đội 1 chỉ còn bốn người, rồi ba, cuối cùng chỉ còn hai đảng viên Phùng Văn Khầu và Lý Văn Pao.Giữa làn đạn dồn dập, họ vẫn bám chặt khẩu sơn pháo 75 ly. Hai khẩu đại liên địch lần lượt bị diệt. Khi Pao báo tin đồng chí Chài bị thương nặng, Khầu nói dứt khoát: “Chúng ta là hai đảng viên. Còn thở còn chiến đấu. Địch chỉ còn một khẩu nữa thôi”.Một loạt đạn xe tăng khiến ông choáng ngất, rồi tỉnh dậy trong tiếng gầm của trận địa. Thấy địch đang kéo khẩu pháo thứ tư vào hầm, ông lập tức lệnh Pao vào vị trí, rồi tự tay khai hỏa. Phát đạn chính xác đến tuyệt đối, phá hủy khẩu pháo cuối cùng. Chỉ với 15 viên đạn, hai người lính đã diệt 4 khẩu pháo 105 ly và 2 khẩu đại liên, mở đường cho bộ binh ta tiếp tục tiến công.Từ ngày 26-4, trên Đồi E1 chỉ còn Đại đội trưởng, Chính trị viên và Phùng Văn Khầu, cùng một khẩu sơn pháo duy nhất. Họ kiên trì giữ điểm cao suốt những ngày khốc liệt cuối cùng.Khi Điện Biên Phủ toàn thắng, người lính không biết chữ năm nào được vinh danh Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (1955). Sau này, ông tiếp tục chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ, từ Tà Cơn đến Khe Sanh, Hạ Lào, Quảng Trị, rồi giữ cương vị Phó chính ủy Trung đoàn 675B.
