Qua những vùng vừa giải phóng

Sau chiến thắng ở Tây Nguyên, đơn vị tôi nhận lệnh hành quân xuống đồng bằng. Con đường trước mặt không còn là những khu vực bị bom đạn cày xới như trước nữa. Nhiều nơi vừa thoát khỏi sự kiểm soát của địch chỉ vài ngày, thậm chí vài giờ.

Buổi sáng đầu tiên đi qua một thị trấn vừa giải phóng, tôi không bao giờ quên được khung cảnh ấy. Cờ giải phóng treo trước những mái nhà còn loang lổ vết đạn. Người dân đứng chật hai bên đường. Có cụ già chống gậy, có em nhỏ chân đất, có những người mẹ bồng con trên tay. Khi đoàn quân đi qua, họ vẫy tay không ngừng, nhiều người khóc mà miệng vẫn cười.

Một bà cụ chạy theo đưa cho tôi một quả chuối chín. Tôi ngại không nhận, bà nắm chặt tay tôi:

— Các con ăn đi, hôm nay quê mình được tự do rồi.

Chỉ một câu nói ấy thôi mà cổ họng tôi nghẹn lại. Suốt những năm chiến tranh, chúng tôi quen với gian khổ, với hành quân trong rừng sâu, với tiếng bom và tiếng pháo. Nhưng khi nhìn thấy niềm vui giản dị của người dân, tôi mới cảm nhận hết ý nghĩa của hai chữ giải phóng.

Đi tiếp qua một xã ven biển, chúng tôi thấy những chiếc thuyền đánh cá đã ra khơi trở lại. Một bác ngư dân kể rằng nhiều năm rồi dân làng không dám đi xa vì sợ pháo kích và kiểm soát của địch. Hôm nay, biển bỗng rộng hơn, trời cũng như xanh hơn.

Có nơi chiến tranh còn hiện rõ trước mắt. Những căn nhà cháy dở, những hố bom còn bốc mùi đất mới, những hàng cây gãy ngang thân. Nhưng ngay giữa đổ nát ấy, người dân đã bắt đầu quét dọn, dựng lại mái nhà, sửa lại hàng rào. Sự sống trở về nhanh đến kỳ lạ.

Tối hôm đó, đơn vị nghỉ ở sân một trường học vừa được mở cửa lại. Trên bảng đen vẫn còn dòng chữ học trò viết từ nhiều tháng trước. Một cô giáo trẻ mang cho chúng tôi nồi nước chè xanh. Cô nói:

— Ngày mai trường sẽ đón học sinh trở lại.

Nghe câu ấy, cả tiểu đội im lặng rất lâu. Chúng tôi hiểu rằng chiến tranh không chỉ cướp đi sinh mạng, mà còn cướp đi những buổi học, những mùa gặt, những tiếng cười của trẻ nhỏ. Và giờ đây, từng điều bình thường ấy đang dần trở lại.

Trong cuộc hành quân thần tốc, chúng tôi không có nhiều thời gian dừng lại. Đoàn quân lại tiếp tục tiến về phía trước. Nhưng mỗi vùng đất vừa giải phóng đều để lại trong tôi một dấu ấn riêng: tiếng gọi “Bộ đội giải phóng tới rồi!”, mùi cơm mới từ những căn bếp mở cửa trở lại, tiếng gà gáy trong buổi sáng yên bình, và những bàn tay nhân dân chìa ra giữa đường.

Nhiều đồng đội của tôi nói rằng chính nhân dân đã tiếp thêm sức mạnh cho đoàn quân tiến nhanh hơn. Tôi tin điều đó là thật. Chúng tôi mang súng ra trận, còn nhân dân mang cho chúng tôi niềm tin vào ngày đất nước thống nhất.

Hơn năm mươi năm đã qua, những vùng đất ấy hôm nay đã đổi thay nhiều lắm. Đường nhựa thay đường đất, mái ngói thay mái tranh, trẻ em đến trường trong hòa bình. Mỗi lần trở lại, tôi thường đứng thật lâu bên những con đường năm xưa và thầm nghĩ:

Điều đẹp nhất của người lính không phải là đi qua chiến tranh, mà là được đi qua những vùng đất vừa tìm lại được cuộc sống và chứng kiến nhân dân mỉm cười trong tự do.