QUẢ TÊN LỬA THỨ BA
rong những ngày cuối tháng 12 năm 1972, khi cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của Mỹ bước vào những ngày ác liệt nhất, những chiếc B-52 liên tục bay vào đánh phá Hà Nội, Hải Phòng và các khu vực lân cận. Đây là loại máy bay ném bom chiến lược rất lớn, bay cao, được bảo vệ bởi nhiều máy bay tiêm kích và gây nhiễu rất mạnh. Để đánh được những chiếc B-52 này thì ngoài tên lửa phòng không trên mặt đất, lực lượng không quân của ta cũng phải tìm cách tiếp cận và đánh vào đội hình B-52.
Trong những người phi công chiến đấu với B-52 năm đó có một người còn rất trẻ, đó là Vũ Xuân Thiều. Anh sinh năm 1945, quê gốc ở Nam Định nhưng lớn lên tại phố Đặng Dung, Hà Nội. Khi còn học tại Trường Chu Văn An, Vũ Xuân Thiều đã là một học sinh học giỏi, hiền lành và được bạn bè quý mến. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, anh vào học Khoa Vô tuyến điện, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Đến năm 1965, khi đang học năm thứ ba thì anh trúng tuyển phi công và được đưa sang Liên Xô học tập, huấn luyện lái máy bay chiến đấu MiG-17 rồi MiG-21.
Năm 1968, sau khi hoàn thành khóa học, Vũ Xuân Thiều trở về nước và được biên chế vào Trung đoàn Không quân 921, Trung đoàn Sao Đỏ. Đây là đơn vị có những phi công rất giỏi và có nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ bầu trời miền Bắc. Vũ Xuân Thiều được huấn luyện chuyên sâu về bay đêm, bay trong điều kiện thời tiết phức tạp và sau đó trở thành một trong những phi công có trình độ chiến đấu tốt của đơn vị.
Những ngày chiến đấu với B-52
Đến tháng 12 năm 1972, Mỹ mở cuộc tập kích chiến lược bằng B-52 vào Hà Nội và một số khu vực miền Bắc. Ban đầu việc đánh B-52 bằng máy bay tiêm kích là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn. Bởi vì B-52 không bay một mình mà thường có cả đội hình máy bay tiêm kích đi bảo vệ, đồng thời trên máy bay còn có hệ thống gây nhiễu điện tử rất mạnh làm cho việc phát hiện mục tiêu và tiếp cận mục tiêu rất khó khăn.
Sau trận đánh của phi công Phạm Tuân vào đêm 27/12/1972, Vũ Xuân Thiều càng quyết tâm muốn được trực tiếp xuất kích đánh B-52. Trong một lần trao đổi với cấp trên, anh đã thể hiện quyết tâm rất lớn, đại ý là khi bắn B-52 mà máy bay địch không rơi tại chỗ thì anh sẽ xin tiếp tục công kích.
Điều này sau đó đã trở thành một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất về người phi công trẻ này. Nhưng cũng cần hiểu cho đúng, không có một phương án chính thức nào của Không quân nhân dân Việt Nam quy định phi công phải lao máy bay vào B-52. Trung tướng Trần Hanh sau này cũng cho biết đây không phải là một phương án được xây dựng từ trước, mà là tình huống phát sinh trong hoàn cảnh chiến đấu rất đặc biệt.
Đêm 28 tháng 12 năm 1972
Tối ngày 28/12/1972, khi các tốp B-52 bắt đầu hoạt động mạnh, Vũ Xuân Thiều nhận lệnh xuất kích từ sân bay dã chiến Cẩm Thủy, Thanh Hóa. Máy bay MiG-21 của anh được sở chỉ huy dẫn bay vòng ra phía sau đội hình B-52, tiến về khu vực vùng trời Sơn La. Đài ra-đa của ta lúc này phát hiện được đội hình máy bay địch và dẫn đường cho Vũ Xuân Thiều tiếp cận mục tiêu.
Khi đã tiếp cận đến cự ly thích hợp, Vũ Xuân Thiều phát hiện chiếc B-52. Anh tiến vào công kích và phóng hai quả tên lửa. Hai quả tên lửa đánh trúng làm chiếc B-52 bị thương và bốc cháy nhưng chiếc máy bay chưa rơi ngay. Do khoảng cách lúc này đã rất gần, tình huống chiến đấu trở nên cực kỳ nguy hiểm. Sau đó, Vũ Xuân Thiều tiếp tục công kích và chiếc MiG-21 của anh đã lao vào chiếc B-52, làm chiếc máy bay ném bom bị cháy và rơi. Đồng thời Vũ Xuân Thiều cũng anh dũng hy sinh.
Đêm hôm đó trên bầu trời Sơn La đã diễn ra một trận chiến mà chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, một phi công trẻ đã hoàn thành nhiệm vụ của mình bằng một hành động đặc biệt dũng cảm. Máy bay B-52 bị đánh cháy, còn chiếc MiG-21 cũng nằm lại cùng mục tiêu. Người phi công ấy khi đó mới 27 tuổi.
Chiến công của Vũ Xuân Thiều cũng nằm trong chiến thắng chung của quân dân miền Bắc trong cuộc tập kích tháng 12 năm 1972. Riêng ngày và đêm 28/12, các lực lượng phòng không – không quân của ta được ghi nhận bắn rơi 3 máy bay Mỹ, trong đó có 2 B-52 và 1 RA-5C.
Một người trẻ nhưng một quyết tâm rất lớn
Điều làm cho câu chuyện của Vũ Xuân Thiều được nhắc lại nhiều năm sau không chỉ là việc anh bắn được B-52 mà còn là quyết tâm chiến đấu của một người phi công còn rất trẻ. Từ một sinh viên Đại học Bách khoa, anh chuyển sang học lái máy bay chiến đấu, trở thành phi công MiG-21 và cuối cùng tham gia trận đánh B-52 trong chiến dịch Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không.
Có thể nói rằng trong trận đánh đêm 28/12, Vũ Xuân Thiều đã biến chính chiếc MiG-21 của mình thành một “quả tên lửa thứ ba” sau khi hai quả tên lửa đã được phóng đi nhưng chưa làm B-52 rơi tại chỗ. Cách nói này sau này trở thành hình ảnh biểu tượng khi nhắc đến trận đánh của anh.
Ngày 20/12/1994, liệt sĩ, phi công Vũ Xuân Thiều được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích đặc biệt xuất sắc và sự hy sinh trong chiến đấu. Sau này tên của anh được đặt cho một con đường và một trường tiểu học ở Hà Nội.
Vũ Xuân Thiều đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng câu chuyện của anh vẫn còn được nhắc lại qua nhiều thế hệ. Đó là câu chuyện về một người sinh viên đã trở thành phi công, một người lính đã chiến đấu trong thời điểm khốc liệt nhất và cuối cùng đã hy sinh trong khi thực hiện nhiệm vụ của mình. Đêm 28/12/1972 vì thế không chỉ là một trận đánh trong chiến dịch Điện Biên Phủ trên không mà còn là một dấu mốc gắn với tên tuổi của người phi công Vũ Xuân Thiều, người đã để lại một chuyến bay mà sau này được nhiều người gọi là “chuyến bay bất tử”.
