QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ NHỮNG BIẾN THỂ CỦA TỰ VỆ THÀNH SÀI GÒN - CHỢ LỚN
CÁC NGHỊ QUYẾT CỦA ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN LIÊN QUAN ĐẾN HOẠT ĐỘNG VŨ TRANG TRONG THÀNH SÀI GÒN - CHỢ LỚN TẠM BỊ ĐỊCH CHIẾM (SAU NGÀY 23 THÁNG 9 NĂM 1945)
| Cuộc vận động cách mạng sâu rộng đầu năm 1945, nhất là từ sau cuộc đảo chính Nhật - Pháp (9-3-1945) ngày càng thổi bùng lên ngọn lửa nhiệt tình yêu nước trong các tầng lớp nhân dân thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn. Cùng với cả nước, Sài Gòn - Chợ Lớn hướng tới một cuộc khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân. Phong trào cách mạng ngày một dâng cao, đặc biệt là sau khi phát xít Nhật đầu hàng quân Đồng minh đã tạo nên thời cơ "nghìn năm có một", để nhân dân ta giành chính quyền trong cả nuớc. Ủy ban khởi nghĩa Sài Gòn - Chợ Lớn được thành lập, do đồng chí Trần Văn Giàu làm Chủ xịch đã kịp thời lãnh đạo quần chúng cách mạng đấu tranh giành chính quyền. Tổng khởi nghĩa thành công ở Thủ đô Hà Nội ngày 19 tháng 8 trở thành động lực mạnh mẽ, tạo nên "phản ứng dây chuyền" từ Bắc tới Nam. Mọi công tác chuẩn bị khởi nghĩa ở Nam Bộ được xúc tiến khẩn trương. Ngày 23 tháng 8 năm 1945, Ủy ban khởi nghĩa Sài Gòn - Chợ Lớn họp ở Chợ Đệm, quyết định ngày 24 tháng 8 sẽ khởi nghĩa giành chính quyền ở Sài Gòn. Ngày 25 tháng 8, khởi nghĩa giành thắng lợi ở Sài Gòn, chính quyền thuộc về quần chúng cách mạng, chấm dứt sự đô hộ của thực dân Pháp kéo dài trên 80 năm. Cách mạng mới giành thắng lợi, người dân Sài Gòn chưa trọn niềm vui, thì quân đội Anh với danh nghĩa quân đồng minh vào giải giáp quân Nhật cùng hàng nghìn lính Pháp núp dưới bóng quân đồng minh đã trở lại Sài Gòn, thực hiện dã tâm xâm lược nước ta một lần nữa. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, trên một triệu đồng bào Sài Gòn mít tinh rầm rộ với rừng cờ đỏ sao vàng, mừng đón giờ phút thiêng liêng ra đời chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ, thì quân Pháp đã bắn lén làm chết và bị thương một số đồng bào ta. Các chiến sĩ vũ trang và bán vũ trang đã nhanh chóng trừng trị những kẻ khiêu khích, bắt giữ nhiều tên. Không dừng ở đó, thực dân Pháp vẫn tiếp tục cho quân lính tăng cường hành động gây hấn, khủng bố nhân dân, xâm lược chủ quyền đất nuốc ta. Tình hình ngày càng căng thẳng, buộc chúng ta phải kiên quyết đánh trả để tự vệ. Sáng 23 tháng 9 năm 1945, Sài Gòn - Chợ Lớn hiên ngang bước vào cuộc chiến đấu mới. Các chiến sĩ Tự vệ chiến đấu, Thanh niên Tiền phong, Quốc gia tự vệ cuộc (công an), Công đoàn... cùng nhân dân Sài Gòn anh dũng chiến đấu đánh trả quân Pháp xâm luợc. Xứ ủy và Ủy ban nhân dân Nam Bộ họp tại nhà số 269 đường Cây Mai - Chợ Lớn, quyết định điện báo ra Trung ương và Chủ tịch Hồ Chí Minh xin chỉ thị, để phát động ngay cuộc kháng chiến chống Pháp. Sau khi gây hấn ở Sài Gòn, dần dần thực dân Pháp đánh nống ra các thành phố thị xã khác. Nhưng ngay trong lòng thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn, các nhóm, các tổ vũ trang ta vẫn dũng cảm hoạt động: Các vụ đánh phá, đốt kho tàng, nhà máy, diệt ác trừ gian vẫn tiếp diễn hàng ngày, gây cho địch nhiều thiệt hại về người và của. Trước diễn biến của cuộc kháng chiến ở Nam Bộ, ngày 25 tháng 10 năm 1945, Xứ ủy Nam Bộ mở hội nghị đại biểu các tỉnh, thành tại Thiên Hộ (xã Hậu Mỹ, Cái Bè, Mỹ Tho). Đây là hội nghị có đông đại biểu của Đảng bộ Nam Bộ kháng chiến tham dự. Đồng chí Hoàng Quốc Việt - Ủy viên thường vụ Trung ương Đảng, các đồng chí Tôn Đức Thắng, Lê Duẩn cùng nhiều đồng chí khác vừa được giải phóng từ nhà lao Côn Đảo trở về cũng đến dự. Hội nghị nhận định tình hình, rút kinh nghiệm chỉ đạo cuộc kháng chiến ở Nam Bộ, nhân mạnh nguyên tắc: "Đảng phải xây dựng và nắm các lực lượng vũ trang, đề ra hàng loạt biện pháp cấp thiết nhằm củng cố lực lượng vũ trang, đưa các đảng viên ưu tú gia nhập làm nòng cốt cho các lực lượng vũ trang. Hội nghị quyết định gấp rút xây dựng lực lượng, lấy du kích chiến làm chiến thuật chính, thực hiện vườn không nhà trống, đẩy mạnh công tác trừ gian; triệt để xây dựng cơ sở bí mật ngay trong thành phố, thị xã tạm bị chiếm, khôi phục chính quyền ở những nơi bị vỡ. Khi cuộc kháng chiến chống Pháp lan rộng ra hầu khắp các tỉnh ở Nam Bộ, ngày 25 tháng 11 năm 1945, Trung ương Đảng ra chỉ thị "Kháng chiến, kiến quốc". Đồng thời Trung ương Đảng và Chính phủ quyết định chia cả nước thành chí chiến khu. Địa bàn Nam Bộ bao gồm ba chiến khu 7, 8, 9. Đối với Nam Bộ, Nam Trung Bộ, Trung ương Đảng chỉ thị phải phong tỏa những thành phố đã lọt vào tay địch về kinh tế, chính trị, kết hợp tiến công quân sự, áp dụng du kích chiến triệt để, vận động nhân dân thực hiện "vườn không nhà trống" khi địch tới. Chấp hành chỉ thị "Kháng chiến, kiến quốc" của Trung ương Đảng, ngày 10 tháng 12 năm 1945, Xứ ủy Nam Bộ tiến hành hội nghị mở rộng tại xã Bình Hòa Nam (trên bờ sông Vàm Cỏ Đông), chính thức thành lập Khu 7, Khu 8 và Khu 9. Ban chỉ huy Khu 7 gồm các đồng chí: Nguyễn Bình - khu bộ trưởng, Dương Văn Dương - khu bộ phó. Đến giữa năm 1946, đồng chí Trần Xuân Độ được chỉ định làm chủ nhiệm chính trị khu bộ. Ngày 20 tháng 2 năm 1946, khu bộ Khu 7 họp bất thường tại Lạc An, quyết định tổ chức lại cơ quan khu bộ, đồng thời quyết định những vấn đề quan trọng nhằm củng cố lại lực lượng vũ trang, phát động chiến tranh du kích đặc biệt ở vùng đô thị và các vùng cao su, tăng cường cán bộ xây dựng căn cứ, tổ chức lực lượng, thế trận phòng thủ... Hội nghị đề ra chương trình hành động cụ thể gồm chín điểm; trong đó tập trung vào những khâu then chốt: trừ gian, nắm vững dân chúng, phát động du kích chiến tranh ngay trong lòng Sài Gòn - Chợ Lớn, và lập các ban trừ gian hoạt động ở thành phố. |
