Quán Nước Bên Đường

Những năm cuối thập niên 1960, con đường đất dẫn qua Hóc Môn ngày nào cũng bụi đỏ mù trời. Người gánh hàng, xe bò chở lúa, xe đạp qua lại không ngớt. Giữa ngã ba đường có một quán nước lá nhỏ của bà Lưu Thị Tư. Quán chỉ có vài chiếc ghế gỗ thấp, cái lu nước mưa, ấm trà nóng và rổ khoai luộc. Người đi đường ghé nghỉ chân, uống ngụm nước rồi lại đi. Nhìn qua, đó chỉ là một quán nghèo như bao quán quê khác. Nhưng nhờ quán nằm ở vị trí thuận lợi, bà Tư có thể quan sát người qua lại từ xa. Thấy nhiều cán bộ, giao liên cần nơi dừng chân kín đáo, bà âm thầm giúp đỡ. Bà đặt ra những dấu hiệu rất giản dị: Nếu treo khăn trắng trước cửa: đường yên, có thể ghé. Nếu úp chiếc nón lá lên bàn: có người lạ đang theo dõi. Nếu dẹp hết ghế vào trong: tuyệt đối không dừng. Một buổi trưa nắng gắt, có hai thanh niên đạp xe đến gần. Bà nhận ra đó là người cần liên lạc. Nhưng cùng lúc, phía sau có nhóm tuần tra đang tiến lại. Không nói gì, bà nhanh tay úp chiếc nón lá lên bàn rồi rót nước như bình thường. Hai thanh niên nhìn thấy dấu hiệu liền giả vờ hỏi đường, quay xe rẽ sang lối khác. Nhóm tuần tra đến nơi, hỏi: “Có ai vừa ghé đây không?” Bà Tư thản nhiên: “Nắng quá ai cũng ghé xin ngụm nước, tôi nhớ sao hết.” Họ nhìn quanh rồi bỏ đi. Nhiều ngày khác, bà còn cho người lạ trú mưa, giấu tài liệu trong lu gạo, san bớt khoai luộc cho người đói bụng. Việc làm nhỏ nhưng đầy nghĩa tình. Con trai bà từng lo lắng: “Má làm vậy nguy hiểm lắm.” Bà xoa đầu con: “Người ta vì nước cực khổ, mình cho ly nước có đáng gì.” Ngày đất nước hòa bình, con đường đất năm xưa thành đường nhựa rộng rãi. Quán nước nhỏ không còn nữa, nhưng bà Tư vẫn giữ chiếc lu nước cũ và cái bàn gỗ đã sờn. Bà thường nói với con cháu: “Quán nhỏ thôi, nhưng có lúc giúp được việc lớn.” Quán nước bên đường năm ấy là biểu tượng của lòng nhân hậu, sự mưu trí và tình dân son sắt của người miền Nam trong những năm tháng thời hoa lửa.