Quảng Ninh những ngày tháng Tám 1945: Chính quyền ra đời như huyền thoại

Cuối tháng 8-1945, khi Nhật đầu hàng Đồng Minh, thời cơ giành chính quyền ở các tỉnh miền Bắc mở ra. Ông Hoàng Chính, được ông Lê Liêm – Ủy viên Xứ ủy Bắc Kỳ – giao nhiệm vụ lãnh đạo việc giành chính quyền tại tỉnh Quảng Yên (nay là Quảng Ninh). Lúc này, Quảng Yên gồm các huyện Yên Hưng, Hoành Bồ, Đông Triều, Thủy Nguyên, Cát Bà, Cát Hải và Cẩm Phả.

Ngày 24-8-1945, một cuộc mít-tinh lớn tại tỉnh lỵ chào mừng sự ra đời của Ủy ban Nhân dân Cách mạng lâm thời tỉnh Quảng Yên. Ủy ban lâm thời gồm năm thành viên: ông Hoàng Chính (Chủ tịch), Phan Hữu Quảng (Phó Chủ tịch), bác sĩ Lê Văn Cơ (Ủy viên Kinh tế), ông Đàm Quang Thiên (Ủy viên Văn hóa), ông Vũ Văn Quý (Ủy viên Quân sự).

Người dân Quảng Yên, tham dự mít-tinh, vẫn còn nhớ hình ảnh những người Việt Minh đeo huy hiệu đỏ vuông trên mũ – biểu tượng lực lượng cách mạng – khiến ông Nguyễn Danh Chấn, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh, mô tả:

“Tôi có cảm nghĩ sự kiện này giống như là chuyện huyền thoại.”

Không chỉ ở Quảng Yên, các tỉnh lân cận như Kiến An và Hải Phòng cũng được lãnh đạo giành chính quyền, với vai trò kiến tạo của ông Hoàng Chính trong việc kết hợp lực lượng Việt Minh và Đệ tứ Chiến khu Đông Triều do tướng Nguyễn Bình chỉ huy. Trước khi khởi nghĩa, từng có hiểu lầm giữa hai lực lượng, nhưng Hoàng Chính là người trực tiếp giải tỏa, dẫn đến việc thống nhất các lực lượng cách mạng, tạo điều kiện cho việc giành chính quyền ở khắp vùng Đông Bắc diễn ra êm thấm, không đổ máu.