QUẢNG YÊN – TRÁI TIM HOA LỬA DUYÊN HẢI
Ngày xửa ngày xưa, trên vùng đất cổ họng của miền Đông Bắc, nơi sông Bạch Đằng uốn lượn hòa cùng sóng biển, đã hình thành một đô thị sống động mà sau này được gọi là Quảng Yên. Trên bãi triều mênh mông của Hoàng Tân, người ta tìm thấy những mảnh gốm men rực rỡ thời Lý, Trần, Lê, chứng minh rằng nơi này từng nhộn nhịp như một bến cảng thương mại sầm uất, nối liền đất liền và biển cả, nơi người Việt trao đổi với thế giới từ hàng ngàn năm trước.
Những ngôi mộ cổ thời Đông Hán ở Tiền An, Sông Khoai kể câu chuyện về những thương nhân người Việt giàu có, những con người không chỉ buôn bán mà còn hun đúc nên bản sắc thị dân – một cộng đồng năng động, trí tuệ, đầy tham vọng. Khi Giao Châu trở thành điểm kết nối Con đường Tơ lụa trên biển, cửa Bạch Đằng trở thành cổ họng giao thương, nơi hàng hóa từ khắp phương Đông hội tụ, và cũng là điểm phòng thủ kiên cố chống ngoại xâm.
Bước sang thời Nguyễn, vua Gia Long đặt ra trấn Yên Quảng, chọn vùng đất này làm trấn lỵ. Các quan trấn thủ, hiệp trấn được cử đến, và Văn Miếu Quảng Yên ra đời, trở thành nơi hun đúc tri thức và đạo lý cho con cháu. Minh Mệnh sau đó cho đắp thành đất quanh trấn, mở ra các phố Yên Hưng, Khê Chanh, Tiền Môn – những con phố vừa là trung tâm thương mại vừa là trái tim của đời sống đô thị.
Năm 1832, trấn lỵ Quảng Yên lên tầm tỉnh lỵ, duy trì vai trò trung tâm hành chính, quân sự và văn hóa cho toàn vùng Đông Bắc. Những năm Pháp thuộc, phố xá được mở rộng, kho bạc, nhà công sứ, chợ Rừng mọc lên, và Quảng Yên trở thành thị xã tỉnh lỵ sầm uất, nơi bộ máy cai trị của thực dân đặt chân đến.
Nhưng Quảng Yên không chỉ là đô thị của gạch, đá và thương mại; nó còn là trái tim cách mạng. Ngày 20/7/1945, giữa khói lửa của thời cuộc, quân cách mạng giải phóng Quảng Yên – tỉnh lỵ đầu tiên trong cả nước giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám, minh chứng cho ý chí kiên cường của người dân nơi đây.
Ngày nay, Quảng Yên đã đổi thay, trở thành thị xã năng động của tỉnh Quảng Ninh, nhưng dưới lớp hiện đại ấy vẫn còn dấu tích của những bến cảng cổ, những con phố xưa, những câu chuyện hoa lửa của một đô thị từng là trung tâm sầm uất, nơi lịch sử và thương mại, văn hóa và chiến công hòa quyện thành một bản anh hùng ca sống động.
