rịnh Kiểm là nhà chính trị, quân sự kiệt xuất của Nam triều, người nắm thực quyền gần ba mươi năm và đặt nền móng cho gần hai thế kỷ rưỡi họ Trịnh cầm quyền ở Đàng Ngoài.

Người đặt viên gạch đầu cho cơ nghiệp họ Trịnh

Trịnh Kiểm (1503–1570), thụy Thế Tổ Minh Khang Thái vương, quê làng Sóc Sơn, huyện Vĩnh Lộc (Thanh Hóa), xuất thân trong gia đình nghèo khó, mồ côi cha từ năm lên sáu. Gặp buổi nhà Mạc cướp ngôi, ông theo Nguyễn Kim khởi binh chống Mạc; nhờ sức khỏe và tài lược khác thường, ông được Nguyễn Kim gả con gái là Nguyễn Thị Ngọc Bảo, giao coi binh mã, lần lượt phong Dực Nghĩa hầu rồi Dực quận công (1539). Năm 1545, Nguyễn Kim bị đầu độc chết, Trịnh Kiểm lên thay, trở thành người lãnh đạo thực tế của Nam triều trong gần ba mươi năm, trải qua ba đời vua Lê là Trang Tông, Trung Tông và Anh Tông. Ông dựng hành dinh ở Vạn Lại, tổ chức khoa thi Nho học, chiêu mộ hào kiệt, xây dựng quân đội; riêng mặt Sơn Nam ông đã sáu lần đem quân ra đánh, giữ vững Thanh – Nghệ và mở rộng ảnh hưởng xuống Thuận – Quảng. Dù chưa lấy lại được Thăng Long, ông đã biến Nam triều từ một lực lượng lưu vong thành một chính quyền vững chắc, tạo đà cho con trai là Trịnh Tùng hoàn thành sự nghiệp trung hưng. Ông mất năm 1570, được truy tôn là vị chúa đầu tiên của họ Trịnh — dòng họ sau đó nắm thực quyền ở Đàng Ngoài gần 250 năm.