“Rời cán bút, cầm cán cuốc”
Cùng ăn, cùng ở, cùng làm với TNXP nên ông Hà Văn Thành hiểu và thương họ hơn ai hết. Quả là không dễ chút nào đối với một lớp trẻ chưa kịp hưởng dư vị hòa bình bao lâu đã nhanh chóng rơi vào một thực tại khác: Vừa rời ghế nhà trường, xa những ấm êm gia đình đã phải bắt tay vào hàng tá công việc nặng nhọc. Không nguy nan như thế hệ TNXP thứ nhất (chống Pháp) và thứ hai (chống Mỹ), nhưng nhiệm vụ của họ cũng không kém phần gian khó.
Đại đội 7 thanh niên xung phong đang làm đường ở huyện Kon Plông, Kon Tum năm 1976. Ảnh: Tư liệu
Kể về những ký ức của thời kỳ đó, bà Ngọc Mai- một cựu TNXP đang sống tại tỉnh Đak Nông, từng là C trưởng C7 (Đại đội 7) không giấu được xúc động. Vừa đặt chân đến Gia Lai- Kon Tum, họ phải bắt đầu từ việc đầu tiên là chặt tre tự dựng lán trại, lo chỗ ăn ở. Những ngày sau đó là lao động và lao động. Tiếp nhận gần 4.000 TNXP, Tây Nguyên lúc đó gần như trở thành một “đại công trường”. Những đôi tay vừa rời cán bút bắt đầu tập làm quen với cuốc, xẻng; nhiều người đã đeo găng nhưng tay vẫn tứa máu. Thi thoảng, trên công trường lại ầm ầm tiếng bộc phá nổ rền phá đá. Cứ thế, những sườn núi vời vợi bị vạt xuống thành ta- luy đường, những cung đường được mở rộng 4-5 mét.
“Hồi đó, chúng tôi thường đóng cọc trên sườn núi, buộc dây vào mình rồi từ từ bươn người xuống, vạt núi làm ta-luy. Đã có không ít người tuột dây lăn thẳng xuống dưới”-bà Ngọc Mai rùng mình nhớ lại. Và khó mà tưởng tượng được rằng những chiếc dầm sắt nặng trên 2 tấn được công nhân các đội cầu bắc qua sông gọn ơ chỉ bằng phương pháp thủ công chứ không hề có phương tiện, máy móc cơ giới hỗ trợ. Song, nhờ tư tưởng ổn định và sức mạnh tập thể, lớp TNXP thế hệ thứ ba này đã lần lượt khai thông hàng trăm km đường từ thị xã Kon Tum đến Măng Bút, Măng Đen, Đak Glei, Sa Thầy, Quảng Ngãi, từ Pleiku đến Plei Me, Đức Cơ, Chư Sê, làm hàng chục chiếc cầu và ngầm qua sông… Đường và cầu bắc đến đâu, dân được nhờ đến đó.
Không chỉ vậy, từ xã Bờ Y (huyện Ngọc Hồi, Kon Tum), họ còn tiên phong mở đường sang Attapeu-Lào trong hơn 4 tháng ròng rã để tạo điều kiện cho đoàn xe của Xí nghiệp Vận tải Ô tô số 1 của Gia Lai-Kon Tum chở muối qua hỗ trợ các tỉnh lân cận của nước bạn. Năm 1978, Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai- Kon Tum Nguyễn Văn Sỹ (Ksor Krơn) trong một chuyến công tác đã từng đến thăm lực lượng TNXP đang làm đường tại đây. “Tôi còn nhớ lúc đó có 2 đại đội, một đại đội của đồng bằng (TNXP tháng 10-1975-P.V), một đại đội của địa phương cùng góp sức”. Làm ta- luy đường có chỗ cao đến 15 mét nhưng anh em chỉ có cuốc, xà beng. Gian khổ là thế nhưng tiêu chuẩn mỗi người chỉ có 1 lon gạo/ngày, chỗ ở phải dựng tạm và phủ bằng lá cây; thuốc sốt rét cũng thiếu. Tuy vậy, “tôi thấy ở đó một tình đoàn kết thật sự, không phân biệt Kinh-Thượng, tất cả đều phối hợp với nhau để hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ”-ông Nguyễn Văn Sỹ nhận xét.
