Săm Brăm – thủ lĩnh phong trào “nước xu” đấu tranh giành tự do cho đồng bào miền núi miền Trung

Săm Brăm sinh ra trong khoảng thập niên 70 của thế kỷ XIX, quê ở vùng Phú Yên xưa, nay thuộc địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Theo nhiều nguồn, ông có tên gọi khác là Lơ hay Mang Lơ, và được nhiều người biết đến với cái tên Ma Chàm. Ông làm nghề thầy cúng, đồng thời là người có uy tín trong buôn làng.

Từ thời trai trẻ, ông đã tham gia các cuộc nổi dậy chống Pháp ở vùng núi Đồng Xuân, tiêu biểu là phong trào do Nguyễn Hào Sự khởi xướng và cuộc nổi dậy của Võ Trứ. Khi những cuộc khởi nghĩa ấy không thành, ông trở về quê, vừa chữa bệnh cho dân vừa được tin cậy làm người đứng đầu buôn làng.

Trong quá trình đi lại giữa miền núi và đồng bằng, Săm Brăm nhận thấy đời sống người dân lầm than vì phải đi phu, nộp thuế nặng nề. Từ nỗi trăn trở ấy, ông tìm cách vận động đồng bào đòi lại quyền làm ăn, sinh sống tự do và chống lại sự cai trị của thực dân.

Năm 1935, ông lấy danh nghĩa tôn giáo, phát “nước thánh” sau các nghi lễ, qua đó truyền đạt mục tiêu chống Pháp cho những người tham dự. Phong trào “nước xu” nhanh chóng lan rộng từ buôn Ma Chàm sang nhiều dân tộc ở Phú Yên, Bình Định, Quảng Ngãi và Quảng Nam, thu hút đông đảo đồng bào tham gia.

Cuối năm 1936, thực dân Pháp bắt giữ ông và tịch thu, phá hủy tài sản của gia đình. Dù bị giam giữ và chuyển đi nhiều nơi, phong trào vẫn phát triển thành cuộc khởi nghĩa vũ trang kéo dài đến năm 1939, góp phần đẩy lùi người Pháp khỏi một số vùng ở Tây Nguyên.

Đến tháng 3 năm 1945, khi Nhật đảo chính Pháp, Săm Brăm mới được giải thoát. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông giữ chức Phó Chủ nhiệm Ủy ban Việt Minh tỉnh Phú Yên và năm 1946 ra Hà Nội gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong kháng chiến chống Pháp, nhà ông trở thành nơi tiếp tế cho các chiến sĩ Vệ quốc đoàn cho đến khi ông qua đời năm 1949.

Cuộc đời Săm Brăm cho thấy tinh thần kiên cường và lòng yêu nước của đồng bào các dân tộc thiểu số, những người đã cùng dân tộc Việt Nam đứng lên giành độc lập. Với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện của ông là lời nhắc về trách nhiệm gắn bó với cộng đồng và tinh thần không cam chịu trước áp bức.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Săm Brăm" (https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C4%83m_Br%C4%83m), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.