SAU NGÀY TRỞ VỀ, TRƯỚC LỬA TÀN

Tôi nay đã già. Mắt mờ, tai chậm, bước chân không còn vững. Người đời gọi tôi là cựu chiến binh, còn tôi tự gọi mình là kẻ đã đi qua lửa. Chiến tranh lùi xa đã lâu, nhưng trong tôi, có những điều chưa từng chịu lắng.

Ngày rời quân ngũ, tôi trở về làng khi sương sớm còn đọng trên hàng tre. Mẹ đứng ở ngõ, dáng người gầy như chiếc bóng. Bà nhìn tôi hồi lâu, rồi mới dám bước tới. Bàn tay mẹ đặt lên vai tôi run run, như sợ chạm mạnh thì đứa con trước mặt sẽ tan vào khói súng năm nào. Tôi cúi đầu, không nói được lời nào. Bởi có những điều, trở về rồi, mới biết không thể mang về đủ.

Năm tháng ở chiến trường, chúng tôi quen sống chung với cái chết. Sáng còn điểm danh, chiều đã thiếu tên. Có người ra đi khi tóc còn xanh, thư nhà chưa kịp mở. Chúng tôi chôn nhau vội giữa đất đá lẫn mùi khét của bom, không kèn trống, không lời tiễn biệt. Sống là phải đi tiếp. Dừng lại là chết theo.

Nhưng có một việc, đến giờ tôi vẫn nhớ như in, nhớ đến nhức nhối. Đó là đêm chôn đồng đội bên bờ suối cạn, sau một trận đánh dài. Trời mưa lâm thâm, đất nhão như bùn. Chúng tôi không có quan tài. Chỉ có tấm tăng sờn và mấy cành cây khô. Tôi là người được phân công đào huyệt. Đào trong đêm, tay trần, cuốc bổ xuống nghe cộc cộc vào đá. Mỗi nhát cuốc như chạm vào tim mình.

Khi hạ anh xuống, tôi tháo chiếc khăn rằn của mình, quấn lại cho anh ngay ngắn. Có người thì thầm đọc mấy câu khấn vội, giọng lẫn vào tiếng mưa. Chúng tôi cắm một cành tre làm dấu, thắp nén hương bằng lõi đóm khô. Lửa yếu, chập chờn, rồi tắt. Tôi đứng lặng rất lâu, tay còn dính bùn, mắt cay xè. Từ đêm ấy, tôi hiểu: có những nấm mộ không tên, nhưng nặng hơn cả đá núi trong lòng người sống.

Hòa bình rồi, tôi trở về làm ruộng, tập sống đời thường. Nhưng đêm đến, tiếng gió ngoài hiên cũng đủ làm tim tôi giật thót. Tôi tỉnh giấc, ngồi bó gối rất lâu, nhớ đến bờ suối cạn, đến cành tre cắm vội, đến ngọn lửa hương không kịp cháy. Những kỷ niệm ấy theo tôi suốt đời, như bóng theo hình.

Người ta trao huân chương, gọi tôi là người có công. Tôi nhận, rồi cất vào hòm gỗ. Không phải vì khinh thường, mà vì mỗi lần nhìn thấy, tôi lại nhớ đến những người đã không trở về. Danh hiệu sáng lắm, nhưng ký ức thì nặng. Nó dạy tôi sống chậm, sống ngay, và không dám quên.

Giờ đây, mỗi năm đến ngày giỗ trận, tôi lại ra bờ sông, thắp một nén hương. Không bia, không tên. Tôi khấn rất khẽ, như nói với người cũ: “Tôi còn sống. Tôi nhớ.” Nén hương cháy hết, tro rơi xuống nước, trôi đi. Tôi đứng nhìn theo, lòng nhẹ mà buồn.

Tôi là cựu chiến binh. Phần đời còn lại của tôi không có chiến trận, chỉ có nhớ. Nhớ để sống cho phải đạo. Nhớ để hòa bình hôm nay không thành điều quen mắt. Và nhớ, như một cách trả nợ cho những người đã nằm lại — những người đã giao phần sống của mình cho chúng tôi mang về.