"Sống làm tướng, chết làm thần – Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân: Khí tiết rạng ngời của sĩ phu Nam Bộ"

Trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc vào nửa cuối thế kỷ 19, tấm gương của Anh hùng dân tộc Nguyễn Hữu Huân (Thủ khoa Huân) tỏa sáng như một vì sao lấp lánh giữa đêm trường nô lệ. Ông đại diện cho tầng lớp sĩ phu yêu nước Nam Bộ: trọng nghĩa khinh tài, cương trực và không bao giờ khuất phục trước cường quyền. Thay vì "trùm chăn" mũ ni che tai hay cam tâm làm tay sai cho giặc, người trí thức Nguyễn Hữu Huân đã chọn con đường chông gai nhất: Cầm gươm cùng nông dân khởi nghĩa.

Hoạt động chủ yếu tại vùng Định Tường (Tiền Giang) và các tỉnh miền Tây, nghĩa quân do ông lãnh đạo đã gây cho quân Pháp nhiều tổn thất nặng nề. Thực dân Pháp vừa sợ hãi vừa nể phục uy tín của ông, nên đã dùng mọi thủ đoạn từ dụ dỗ ban chức tước đến bắt bớ, tù đày hòng lung lạc ý chí của ông. Ông từng bị chúng đày sang đảo Réunion (thuộc địa Pháp ở châu Phi) suốt 7 năm ròng. Thế nhưng, ngay khi được thả về nước, ngọn lửa yêu nước trong ông lại bùng cháy dữ dội hơn. Ông lập tức bí mật liên lạc với các sĩ phu và nhân dân, tái lập lực lượng kháng chiến, khiến quân thù một phen khiếp vía.

Năm 1875, do bị kẻ phản bội chỉ điểm, ông sa vào tay giặc lần thứ hai. Biết không thể mua chuộc được con người "gang thép" này, thực dân Pháp đã ra lệnh hành quyết ông. Ngày 19/5/1875, tại pháp trường Mỹ Tho, trước đông đảo đồng bào, Thủ khoa Huân vẫn giữ phong thái ung dung, tự tại lạ thường. Ông không hề run sợ, mà bình tĩnh xin giấy bút làm bài thơ tuyệt mệnh "Mang gông" để nhắn nhủ nỗi lòng với non sông, rồi hiên ngang đón nhận cái chết. Câu nói và khí phách "Hai bên thiên hạ thấy hay không / Một gánh cương thường há bấy xong" của ông đã làm kẻ thù phải cúi đầu nể sợ.

Đối với sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Đồng Tháp, cuộc đời cụ Thủ khoa Huân là bài học lớn về trách nhiệm của người trí thức đối với vận mệnh quốc gia. Cụ dạy chúng ta rằng, sự học không chỉ để vinh thân phì gia, mà cao hơn cả là để phụng sự Tổ quốc. Dù trong hoàn cảnh ngặt nghèo nhất, người có học phải là người giữ vững khí tiết, là chỗ dựa tinh thần cho nhân dân, xứng đáng với hai chữ "Thủ khoa" mà đời tôn vinh.