Sông Lô – khúc tráng ca mở đầu một thời đại kháng chiến

Sông Lô – khúc tráng ca mở đầu một thời đại kháng chiến

Ngày 24.10.1947, trên dòng sông Lô cuộn đỏ phù sa, quân và dân Việt Nam đã viết nên một chiến công vang dội, bẻ gãy gọng kìm đường thủy trong cuộc hành binh quy mô lớn của thực dân Pháp lên chiến khu Việt Bắc. Trận thắng ấy không chỉ làm tan vỡ một mũi tiến công hiểm hóc, mà còn giáng đòn quyết định vào chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh”, buộc kẻ thù phải chấp nhận một cuộc chiến lâu dài mà chúng không hề mong muốn.Bảy mươi lăm năm trôi qua, nhưng mỗi khi nhắc đến Sông Lô, lịch sử vẫn như vọng lại tiếng pháo nổ, tiếng sóng vỗ, tiếng người dân ven sông hò reo giữa khói lửa – âm vang của một thời “lấy ít địch nhiều”, lấy ý chí con người làm sức mạnh.

Gọng kìm trên sông và quyết tâm từ Việt Bắc

Thu đông năm 1947, sau khi chiếm được một số vùng ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ, thực dân Pháp dốc toàn lực mở cuộc tấn công chiến lược lên Việt Bắc – căn cứ địa của cách mạng. Mục tiêu của chúng rất rõ ràng: tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến, tiêu diệt chủ lực của ta, cô lập Việt Nam với thế giới bên ngoài và nhanh chóng kết thúc chiến tranh.Hơn 2.000 quân tinh nhuệ, hàng trăm xe cơ giới, tàu chiến, ca nô và máy bay được huy động. Cuộc hành binh được thiết kế như một chiếc ô khổng lồ: hai gọng kìm đường bộ và một gọng kìm đường thủy theo sông Lô – sông Gâm – sông Chảy, nhằm khép chặt Việt Bắc.Nhưng chính tại thời khắc ấy, từ chiến khu, một quyết tâm sắt đá được phát đi. Ngày 15.10.1947, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ thị kiên quyết: “Phải phá tan cuộc tấn công mùa đông của giặc Pháp”. Cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi lời kêu gọi tới toàn quân, toàn dân. Người phân tích rõ âm mưu của địch và khẳng định: “Gọng kìm mà gãy, thì cái ô cụp xuống sẽ thành ô rách”.Lời kêu gọi ấy trở thành mệnh lệnh từ trái tim, lan tỏa thành ý chí chiến đấu trên khắp các mặt trận.

Trận địa của lòng dân

Trên mặt trận sông Lô, Ban Chỉ huy Khu 10 khẩn trương triển khai thế trận phòng ngự – phục kích kết hợp, dựa vào địa hình sông nước hiểm trở và sức mạnh của nhân dân. Tại Chí Đám (Đoan Hùng) và Bình Ca (Tuyên Quang), những trận địa phục kích được xây dựng công phu, chờ đợi đoàn tàu chiến của địch.Bộ đội chủ lực – pháo binh, bộ binh, công binh – phối hợp chặt chẽ với dân quân, du kích địa phương. Một chiến thuật mới táo bạo được áp dụng: “đặt gần, bắn thẳng”, đưa pháo áp sát bờ sông, đánh trực diện vào tàu chiến. Trận địa giả được dựng lên để nghi binh, hút hỏa lực địch.Nhân dân ven sông Lô không đứng ngoài trận đánh. Họ góp gạo, góp thuyền, góp sức người, sức của. Tiếng trống, tiếng mõ, tiếng kẻng vang lên từ các làng ven sông tạo thành một “trận địa tinh thần”. Đặc biệt, ở Chí Đám và Hữu Đô, người dân hái bưởi, sơn đen vỏ, thả xuống sông giả làm thủy lôi, khiến tàu địch hoang mang, rối loạn đội hình.Sông Lô, từ dòng nước hiền hòa, trở thành chiến tuyến.Khi gọng kìm gãy trên sóng nướcNhững loạt pháo đầu tiên nổ vang. Tàu chiến Pháp trúng đạn, bốc cháy giữa dòng. Ca nô bị đánh chìm. Thủy phi cơ bị bắn rơi. Quân địch hoảng loạn, không thể tiến sâu vào Việt Bắc. Gọng kìm đường thủy bị bẻ gãy hoàn toàn.Tính chung chiến dịch Thu – Đông 1947 trên mặt trận sông Lô, ta đã tiêu diệt hơn 1.000 tên địch, đánh chìm và phá hủy 10 tàu chiến, 1 ca nô, bắn rơi 1 thủy phi cơ, thu nhiều vũ khí, đạn dược. Đến cuối tháng 11.1947, quân Pháp buộc phải rút khỏi Việt Bắc trong thất bại nặng nề.

Giữa chiến trường còn vang tiếng súng truy kích, ngày 19.12.1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh tổng kết một năm kháng chiến và khẳng định: “Lực lượng của chúng như mặt trời lúc hoàng hôn… Lực lượng của ta như lửa mới nhen, chỉ có tiến không có thoái”. Ba ngày sau, tại Tuyên Quang, Tổng chỉ huy Võ Nguyên Giáp đọc Nhật lệnh mừng chiến thắng.

Cuộc kháng chiến đã bước sang một giai đoạn mới.

Từ chiến công lịch sử đến trường ca bất tử

Chiến thắng Sông Lô không chỉ đi vào sử sách mà còn sống mãi trong nghệ thuật. Chứng kiến những trận đánh hào hùng Thu – Đông 1947, nhạc sĩ Văn Cao đã viết nên “Trường ca Sông Lô” – một tác phẩm vừa hùng tráng, vừa trữ tình, khắc họa dòng sông kháng chiến trong lửa đạn và đời sống.Qua từng câu nhạc, Sông Lô hiện lên với sóng nước, bờ lau, xác thù trôi theo dòng, rồi lại trở về với cảnh dân chài buông lưới, bến sông đông vui, cuộc sống hồi sinh sau chiến tranh. Đó là bản giao hưởng của lịch sử, nơi máu và hoa hòa vào nhau.Chiến thắng Sông Lô đã làm nên tên tuổi của một dòng sông trong lịch sử dân tộc. Và từ dòng sông ấy, một chân lý được khẳng định: khi lòng dân là trận địa, không một gọng kìm xâm lược nào có thể khép chặt được đất nước này.