* Hành trình đi tìm hài cốt liệt sĩ Cao Tự Cường

“Gia đình tôi vẫn nhớ anh Hợp đến nhà tôi, mang về ba lô, nhật ký của anh Cường viết bằng bút chì và nhận cha tôi là cha nuôi. Năm 1958, anh Cường được truy tặng Huy chương chiến thắng hạng Nhất. Mường Lầm xa xôi và điều kiện gia đình có khó khăn, mãi đến năm 1990 thông qua ông Nguyễn Bắc, nguyên Giám đốc Sở Văn hoá Hà Nội, tôi mới được biết địa chỉ của anh Hợp. Chúng tôi nối lại liên lạc để tìm hài cốt anh Cường trong hy vọng rất mong manh”, ông Cao San đã kể lại và đưa cho tôi xem những giấy tờ chứng nhận của ông Lê Tuấn, ông Nguyễn Quý Hợp, biên bản khảo sát mộ liệt sĩ của UBND xã Mường Lầm năm 1995, thư phúc đáp của Sở LĐ-TBXH tỉnh Sơn La năm 1996… Đoàn khảo sát đã tìm kiếm 3 ngày tại 5 địa điểm như ông Lê Tuấn mô tả và gia đình ông Cao San vẽ sơ đồ, sau đó toạ đàm với các nhân chứng, đoàn đi đến kết luận trong biên bản khảo sát mộ liệt sĩ của UBND xã Mường Lầm năm 1995: “Địa điểm thời gian không gian đều phù hợp, nhưng ngôi mộ chôn ba liệt sĩ thì nhân dân không hề biết chôn nơi nào. Mặt khác, thực địa đã thay đổi rất nhiều nên rất khó xác định”. Tất cả đều khó có hy vọng.

“Nhưng rồi trời đất đã phù hộ cho gia đình tôi”, ông Cao San kể tiếp. Ông đưa cho tôi xem bức thư của ông Tòng Minh Quốc ở xã Mường Lầm, trong thư có những thông tin hé mở rất quan trọng rằng: ông được tin ông Lò Văn Sắm thôn Mường Cang đào ao, mới đào khoảng 30-40 cm đã thấy có hài cốt và có chiếc khuy đồng lớn của áo dạ. “Nơi thấy xương cốt không phải là nơi dân địa phương chôn người vì dân tộc trên này qui định chọn ở khu vực nghĩa địa trong rừng…Nếu theo sơ đồ mà gia đình vẽ thì có khả năng nơi chôn bốn chiến sĩ là nơi ông Sắm đào ao…” trong thư ông Quốc ghi rõ như vậy.

Sau buổi đào ao, ông Sắm bị đau bụng rồi bị chết đuối khi đi trên sông Mã vớt gỗ, củi. Bà vợ ông rất sợ, cho là ông Sắm đã động đến hồn thiêng, nên bán vườn và nhà mình cho ông Thuận, dời đi nơi khác ở.

Theo những thông tin đó và được ông Quốc nhiệt tình nhận lời giúp đỡ, gia đình ông Cao San đã quyết định mời ông Lê Tuấn đi cùng lên bản Mường Cang, xã Mường Lầm để xem xét cụ thể.

Hành trình đi tìm hài cốt liệt sĩ Cao Tự Cường cuối năm 2000 từ Hà Nội lên xã Mường Lầm đã được tỉnh đội Sơn La, huyện đội Sông Mã và UBND xã đón tiếp tạo điều kiện và cử cán bộ tham gia tìm kiếm rất chu đáo. Khi xe qua lòng con lạch nhỏ, bằng trí nhớ và mẫn cảm của người bao năm xông pha trận mạc, ông Lê Tuấn đi cùng gia đình ông Cao San đi tìm mộ nhớ ngay đây chính là con suối mà ông đã cho anh em lội qua, rút khỏi bản lên rừng. “Chúng tôi đến vườn nhà ông Sắm, thì chủ mới tên là Thuận dẫn chúng tôi đến ao mà ông Sắm đào được hài cốt. Khi đắp đất làm nền nhà, ông Thuận thấy xương cốt đã gom lại, chôn dưới gốc cây me cổ. Đến gốc cây me, ông Lê Tuấn nói như reo: “Nó đây rồi”. Đó chính là gốc me mà ông Lê Tuấn đã cho anh em nghỉ ngơi và trèo lên hái quả ăn đỡ đói sau trận đánh Pháp chiều ấy. Chúng tôi nhanh chóng đào sâu xuống, thấy ngay hài cốt.

Vậy là 54 năm, liệt sĩ Cao Tự Cường cùng ba liệt sĩ âm thầm nằm trong lòng đất Mường Lầm, nay mới được trở về với gia tộc, với thành phố quê hương. Hài cốt các liệt sĩ được phủ cờ Tổ quốc, sau lễ bàn giao của Tỉnh đội Sơn La đã được đưa về Hà Nội. Ngày 24.12.000 (tức 29/11/2000), lễ truy điệu và an táng liệt sĩ Cao Tự Cường, Nông Văn Tần và hai liệt sĩ người Tày được tổ chức trọng thể trong Nghĩa trang liệt sĩ Thành phố tại quận Bắc Từ Liêm.

Lịch sử của cuộc trường chinh đi Tây Tiến chống thực dân Pháp xâm lược đã được bắt đầu bằng chi đội Nông Ích Cao, mà máu đào của các liệt sĩ như Cao Tự Cường đã tô thắm truyền thống anh hùng của Trung đoàn Tây Tiến.