**Khúc tráng ca Cây Cốc: Máu và Lửa đấu tranh**
Ngọn lửa đấu tranh của nhân dân Cây Cốc (Tiên Thọ, Tiên Phước) đã bùng cháy mạnh mẽ từ những hành động ngang ngược của bọn Quốc dân đảng phản động. Mồi lửa đầu tiên được châm ngòi bởi việc chúng hai lần vô cớ bắt giữ, tra tấn đồng chí Nguyễn Thông - một cán bộ kháng chiến chống Pháp kiên trung, ngay tại nhà tên tay sai Ngô Ngọc Hường.
Trong lần bắt giữ đầu tiên vào ngày 27/9/1954, sự phẫn nộ của quần chúng đã dâng cao thành làn sóng đấu tranh quyết liệt. Áp lực mạnh mẽ từ nhân dân khiến Tiểu đoàn 601 (quân Liên hiệp Pháp) đóng tại chợ Cây Cốc buộc phải can thiệp, buộc lũ phản động phải trả tự do cho đồng chí.
Thế nhưng, ngọn lửa căm hờn chỉ tạm lắng để rồi bùng phát dữ dội hơn khi đồng chí Nguyễn Thông một lần nữa bị bắt vào đêm 28/9/1954. Làn sóng đấu tranh không còn kìm nén, nhân dân kéo đến vây kín nhà Ngô Ngọc Hường, nhất quyết đòi thả người. Mọi lời xin lỗi mị dân của Quốc dân đảng đều vô hiệu. Nhân dân tiến tới, buộc chúng phải ký vào bản cam kết. Không khí căng thẳng như sắp nổ tung. Trên cao, máy bay địch gầm rú; dưới đất, xe tăng từ Tam Kỳ ầm ầm tiến lên. Quân Liên hiệp Pháp, theo chỉ đạo của chủ mới, đã thẳng tay đàn áp, nổ súng liên thanh vào đoàn người biểu tình ôn hòa.
Dù các cán bộ huyện Tiên Phước đã ra sức vận động, khuyên giải để giữ an toàn cho quần chúng, nhưng tinh thần đấu tranh sục sôi đã vượt lên trên mọi hiểm nguy. Hàng nghìn người dân từ các xã Tiên Phong, Tiên Mỹ, Tiên Kỳ, Tiên Thọ, Tiên Lập đổ về chợ Cây Cốc, cùng với bà con các huyện Quế Sơn, Thăng Bình, Tam Kỳ và cả tỉnh Quảng Ngãi đang buôn bán tại đây, đoàn kết thành một khối thép, kiên quyết đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ.
Bị dồn vào thế bí, bọn Quốc dân đảng điên cuồng kêu cứu. Nhận lệnh từ chỉ huy quân Pháp ở Đà Nẵng, Tiểu đoàn 601 tại Cây Cốc đã phạm tội ác tày trời: nổ súng tàn sát đẫm máu vào đoàn người vô tội, làm hơn 330 đồng bào ta chết và bị thương. Máu của những người con yêu nước đã nhuộm đỏ mảnh đất này. Nhưng máu đổ không làm nhụt chí, mà càng thêm nung nấu lòng căm thù. Những đoàn người dũng cảm vẫn xông lên, quật khởi cướp súng địch để chống trả. Biết rõ mình đã vi phạm nghiêm trọng Hiệp định Giơ-ne-vơ, quân địch tìm mọi cách cướp xác để phi tang tội ác. Song, ý chí sắt đá của đồng bào ta đã vượt qua mọi hiểm nguy, kiên quyết bảo vệ bằng được thi thể các liệt sĩ, giữ lại những chứng cứ hùng hồn nhất để tố cáo tội ác man rợ của kẻ thù.
Sự hy sinh anh dũng ấy đã đi vào lịch sử. Để ghi nhớ và tôn vinh công lao, sự cống hiến xương máu của nhân dân Cây Cốc, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận và trao Bằng Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Từ đây, mảnh đất Cây Cốc anh hùng không chỉ là chứng nhân lịch sử bi tráng, mà còn trở thành một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ trẻ, đồng thời là một điểm kết nối quan trọng trong hành trình du lịch văn hóa - lịch sử của tỉnh Quảng Nam.
