Sư đoàn 320 – chủ lực của đồng bằng Bắc Bộ

Năm 1951, Văn Tiến Dũng được giao làm Chính ủy kiêm Tư lệnh Đại đoàn 320, tức Sư đoàn 320 sau này. Đây là một trong những đại đoàn chủ lực được xây dựng để hoạt động tại đồng bằng Bắc Bộ. Khác với chiến trường rừng núi, đồng bằng có nhiều đồn bốt, đường giao thông và lực lượng cơ động của Pháp; bộ đội dễ bị phát hiện, bao vây. Vì vậy, tổ chức một đơn vị lớn hoạt động trong vùng địch hậu là nhiệm vụ đầy thử thách.

Dưới sự chỉ huy của ông, Đại đoàn 320 thực hiện nhiều đợt thâm nhập sâu, phối hợp với lực lượng địa phương. Các đơn vị phải chia nhỏ khi cơ động, tập trung nhanh khi đánh và phân tán kịp thời trước phản ứng của đối phương. Sáu đợt hoạt động sâu trong đồng bằng đã giúp tiêu hao sinh lực địch, phá hệ thống kiểm soát ở nhiều nơi và tạo điều kiện cho phong trào du kích phát triển. Quan trọng hơn, chúng chứng minh chủ lực có thể tồn tại và chiến đấu hiệu quả ngay sau lưng một quân đội có ưu thế về phương tiện.

Văn Tiến Dũng chăm lo cả quân sự lẫn chính trị. Ông yêu cầu cán bộ tôn trọng dân, giữ bí mật và chấp hành kỷ luật; chỉ một sơ suất cũng có thể khiến cơ sở bị trả thù. Trước mỗi nhiệm vụ, đơn vị phải hiểu rõ mục tiêu, địa hình, đường tiến lui và lực lượng phối hợp. Sau chiến đấu, kinh nghiệm được tổng kết để điều chỉnh cách tổ chức. Nhờ vậy, đại đoàn ngày càng trưởng thành trong lối đánh linh hoạt, bất ngờ.

Sư đoàn 320 là nơi tư duy “nở hoa trong lòng địch” được kiểm nghiệm ở cấp độ cao hơn. Với Văn Tiến Dũng, bài học lớn không nằm ở việc chiếm giữ mọi vị trí, mà ở khả năng làm đối phương mất thế ổn định, buộc chúng phân tán và tạo không gian cho nhân dân đứng lên. Chặng đường này cũng khẳng định ông là cán bộ có năng lực kết hợp chỉ huy quân sự với xây dựng lực lượng. Những trải nghiệm tại đồng bằng trở thành hành trang quý giá khi ông được giao trọng trách Tổng Tham mưu trưởng vào cuối năm 1953.