Sư đoàn 320B trong Chiến dịch Hồ Chí Minh (Phần 1)
Sư đoàn 320B trong Chiến dịch Hồ Chí Minh (Phần 1)
Sư đoàn 320B (nay là Sư đoàn 390) tiền thân là Đại đoàn 320 (Đại đoàn Đồng Bằng) thành lập ngày 16/01/1951, tại Đình Mống Lá, xã Yên Quang, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975, Sư đoàn trong đội hình Quân đoàn 1 đã hành quân thần tốc vượt chặng đường dài 1700km sau 12 ngày đêm, đảm nhiệm hướng thọc sâu đánh chiếm Bộ Tổng Tham mưu nguỵ góp phần cùng quân dân cả nước giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ Quốc.Trải qua 74 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn đã xây đắp nên truyền thống "Đoàn kết, nghiêm túc, dũng cảm, chiến thắng" được Đảng và Nhà nước tặng danh hiệu "Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”.
Thượng tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên thường vụ QUTW, Tổng tham mưu trưởng QĐND Việt Nam gắn Huân chương bảo vệ Tổ quốc hạng Ba cho Sư đoàn 390 (nay là Đại tướng, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư QUTW, Bộ trưởng Bộ quốc phòng). Tại lễ kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Sư đoàn (16/01/1951 - 16/01/2021).Bước phát triển trong kháng chiến chống đế quốc MỹĐầu năm 1965, trước nguy cơ chiến lược "chiến tranh đặc biệt" hoàn toàn thất bại, đế quốc Mỹ ồ ạt đưa quân viễn chinh Mỹ và chư hầu vào miền Nam Việt Nam, chuyển sang thực hiện chiến lược "chiến tranh cục bộ", đồng thời tiến hành leo thang chiến tranh phá hoại miền Bắc. Hành động leo thang chiến tranh của đế quốc Mỹ đã đặt nhân dân ta trước một thách thức to lớn đối với vận mệnh của Tổ Quốc, của dân tộc. Trước tình thế đó, tháng 12/1965, Trung ương Đảng đã họp Hội nghị lần thứ 12 xác định nhiệm vụ cụ thể cho hai miền Nam, Bắc "Động viên lực lượng cả nước kiên quyết đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ trong bất cứ tình huống nào để bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, hoàn thành cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân trong cả nước"[1].Để thực hiện quyết tâm chiến lược của Trung ương Đảng, trước yêu cầu cấp thiết nhanh chóng phát triển lực lượng vũ trang về mọi mặt. Ngày 23/8/1965, Bộ Tư lệnh Quân Khu 3 ra Quyết định số 255/TMH do Thiếu tướng Hoàng Sâm, Tư lệnh Quân khu 3 ký "… giao cho Sư đoàn 320B rút cán bộ tổ chức thêm một Sư đoàn lấy tên là Sư đoàn 320B. Quân khu sẽ bàn bạc và sắp xếp cụ thể với sư đoàn về cán bộ 3 cơ quan của Sư đoàn 320B. Khung Sư đoàn 320B có nhiệm vụ quản lý, huấn luyện 3 Trung đoàn Bộ binh 3, 4, 5. Hạ sĩ quan và chiến sĩ lấy tại các tỉnh vào đầu tháng 9/1965. Trước ngày 30/9 phải ổn định biên chế để đầu tháng 10 bắt đầu huấn luyện"[2].Ngay sau khi được thành lập, Sư đoàn 320B nhanh chóng xây dựng Sư đoàn thành đơn vị huấn luyện giỏi, sẵn sàng chiến đấu cao đáp ứng yêu cầu bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Tháng 4/1966, Sư đoàn 320B được giao nhiệm vụ huấn luyện quân chi viện chiến trường. Cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 320 hăng hái sôi nổi bước vào nhiệm vụ huấn luyện quân chi viện cho chiến trường miền Nam với khẩu hiệu "Thao trường đổ mồ hội để chiến trường bớt đổ máu". Sau 6 năm huấn luyện quân chi viện cho chiến trường miền Nam, từ năm 1966 đến tháng 11/1971, Sư đoàn 320B đã giao được 187 đợt quân gồm 5 trung đoàn, 145 tiểu đoàn, 10 đại đội với quân số 153.000 người cho chiến trường. Các đơn vị lên đường đều thực hiện được khẩu hiệu "đã đi là đến, đến là đánh thắng". 100% đội ngũ cán bộ khung từ Chỉ huy Sư đoàn đến các Trung đoàn, Tiểu đoàn, Đại đội đều trải qua ít nhất hai lần đưa quân vượt Trường Sơn tham gia chiến đấu trên chiến trường đó là cơ sở vững chắc cho sự trưởng thành nhanh chóng của Sư đoàn khi chuyển sang thực hiện nhiệm vụ mới của Bộ giao cho.[3]Tháng 11/1971, Sư đoàn 320B chuyển thành Sư đoàn cơ động chiến lược của Bộ. Đảng uỷ Sư đoàn xác định nhiệm vụ chủ yếu của Sư đoàn trong giai đoạn này là “Tập trung mọi lỗ lực vào công tác tuyển quân, nhanh chóng huấn luyện nâng cao sức mạnh chiến đấu đảm bảo cho Sư đoàn đánh tập trung quy mô vừa và lớn. Giỏi cơ động chiến đấu tiến công, chiến đấu được trên mọi địa hình thời tiết với các hình thức chiến thuật, bảo đảm cho Sư đoàn có lệnh là lên đường từng Trung đoàn hoặc cả Sư đoàn vào chiến trường chiến đấu được ngay và đánh thắng”[4]. Sau 3 tháng huấn luyện, ngày 18/2/1972, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B lên đường vào Nam chiến đấu trên mặt trận Trị - Thiên mở đầu trang sử chiến đấu, chiến thắng vẻ vang của Sư đoàn.Sư đoàn lập công trên chiến trường Quảng Trị
Cán bộ, chiến sỹ Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B đánh chiếm căn cứ Quán Ngang, Do Linh, Quảng Trị, năm 1972.Trong chiến dịch Trị - Thiên năm 1972, Sư đoàn 320B đã trải qua 18 tháng chiến đấu lên tục trên chiến trường Quảng Trị, lần đầu vào chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn đã trải qua nhiều thử thách và trưởng thành về mọi mặt càng đánh càng mạnh, càng đánh càng thắng. Từ tham gia phối thuộc chiến đấu cùng đơn vị bạn, đến tự đảm nhiệm một hướng tiến công rồi trở thành lực lượng chiến đấu nòng cốt trên mặt trận cánh Đông Quảng Trị, là chặng đường chiến đấu không mệt mỏi bằng máu xương và công sức của hàng nghìn cán bộ chiến sĩ Sư đoàn. Những trận đánh tiêu biểu Phu Lơ, Cam Lộ, Cồn Tiên, Phương Lang Đông, Thành cổ Quảng Trị đến Bích La Đông, Thanh Hội, Cửa Việt. Sư đoàn đã đánh hơn 1000 trận lớn nhỏ tiêu diệt và bắt 2500 tên địch, bắn rơi 94 máy bay, thu 5 chiếc, phá huỷ 233 xe tăng, xe bọc thép; 55 khẩu pháo 105mm và 155mm cùng nhiều vũ khí, trang bị chiến tranh khác của địch. Các đơn vị trong Sư đoàn được tặng thưởng 165 huân chương Quân công và chiến công; 3148 cán bộ, chiến sĩ được tặng thưởng và truy tặng huân chương chiến công. Trung đoàn 48, Đại đội 1 (Tiểu đoàn 25) và 6 cán bộ, chiến sĩ được tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân[5].Thần tốc trong chiến dịch lịch sử Ngày 31/3/1975, chấp hành nghị quyết của Bộ Chính trị và Chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trược tiếp giao nhiệm vụ cho đồng chí Nguyễn Thế Bôn, Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân đoàn 1: "Quân đoàn 1 (trừ Sư đoàn 308) có nhiệm vụ tổ chức hành quân gấp vào miền Đông Nam Bộ, hiệp đồng với các đơn vị bạn tham gia trận quyết chiến chiến lược giải phóng Sài Gòn - Gia Định"[6].
Cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 320B chụp ảnh lưu niệm với các đồng chí trong Binh đoàn Trường Sơn, tháng 4/1975.Ngày 1/4/1975, các đồng chí trong Bộ Tư lệnh Quân đoàn cùng thủ trưởng các cơ quan, đơn vị họp bàn kế hoạch, biện pháp lãnh đạo chỉ huy cuộc hành quân thần tốc tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Ngày 2/4/1975, từ vị trí đứng chân tại Đông Hà, Quảng Trị Sư đoàn 320B được lệnh hành quân đi bằng ô tô của đơn vị và ô tô của Trung đoàn 51, Sư đoàn vận tải 571, Bộ Tư lệnh Trường Sơn theo đường Tây Trường Sơn. Đội hình hành quân của Sư đoàn nối liền với đội hình hành quân của các đơn vị trong Quân đoàn, mỗi xe cách nhau 20 đến 30m, bộ đội ăn ngũ ngay trên xe, mỗi xe bố trí 2 người lái thay nhau đi liên tục cả ngày lẫn đêm, mỗi xe là một phân đội nhỏ tự quản giúp đỡ lẫn nhau về mọi mặt; khi gặp địch từng xe là một phân đội chiến đấu. Nếu bị tắc đường nhiều xe phối hợp lại giúp nhau để giải tỏa thông đường, xe trước hỏng nhường đường cho xe sau vượt lên.Ngày 7/4/1975, Sư đoàn 320B cùng các đơn vị bạn nhận được mệnh lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp "…Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa. Tranh thủ từng giờ từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và quyết thắng"[7]. Mệnh lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp như tiếp thêm sức mạnh cho cán bộ chiến sĩ Sư đoàn trên đường hành quân. Trên mỗi thành xe, tháp pháo, trên từng chiếc mũ, từng báng súng…hai chữ "thần tốc" được viết lên như một lời động viên thôi thúc đoàn quân đi nhanh hơn tới mặt trận. Ngày 14/4/1975, sau 12 ngày đêm hành quân "thần tốc" vượt chặng đường dài 1700km Sư đoàn 320B đã có mặt tại vị trị tập kết tại Đồng Xoài tỉnh Phước Long sẵn sàng nhận nhiệm vụ chiến đấu.
Thượng tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên thường vụ QUTW, Tổng tham mưu trưởng QĐND Việt Nam gắn Huân chương bảo vệ Tổ quốc hạng Ba cho Sư đoàn 390 (nay là Đại tướng, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư QUTW, Bộ trưởng Bộ quốc phòng). Tại lễ kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Sư đoàn (16/01/1951 - 16/01/2021).Bước phát triển trong kháng chiến chống đế quốc MỹĐầu năm 1965, trước nguy cơ chiến lược "chiến tranh đặc biệt" hoàn toàn thất bại, đế quốc Mỹ ồ ạt đưa quân viễn chinh Mỹ và chư hầu vào miền Nam Việt Nam, chuyển sang thực hiện chiến lược "chiến tranh cục bộ", đồng thời tiến hành leo thang chiến tranh phá hoại miền Bắc. Hành động leo thang chiến tranh của đế quốc Mỹ đã đặt nhân dân ta trước một thách thức to lớn đối với vận mệnh của Tổ Quốc, của dân tộc. Trước tình thế đó, tháng 12/1965, Trung ương Đảng đã họp Hội nghị lần thứ 12 xác định nhiệm vụ cụ thể cho hai miền Nam, Bắc "Động viên lực lượng cả nước kiên quyết đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ trong bất cứ tình huống nào để bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, hoàn thành cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân trong cả nước"[1].Để thực hiện quyết tâm chiến lược của Trung ương Đảng, trước yêu cầu cấp thiết nhanh chóng phát triển lực lượng vũ trang về mọi mặt. Ngày 23/8/1965, Bộ Tư lệnh Quân Khu 3 ra Quyết định số 255/TMH do Thiếu tướng Hoàng Sâm, Tư lệnh Quân khu 3 ký "… giao cho Sư đoàn 320B rút cán bộ tổ chức thêm một Sư đoàn lấy tên là Sư đoàn 320B. Quân khu sẽ bàn bạc và sắp xếp cụ thể với sư đoàn về cán bộ 3 cơ quan của Sư đoàn 320B. Khung Sư đoàn 320B có nhiệm vụ quản lý, huấn luyện 3 Trung đoàn Bộ binh 3, 4, 5. Hạ sĩ quan và chiến sĩ lấy tại các tỉnh vào đầu tháng 9/1965. Trước ngày 30/9 phải ổn định biên chế để đầu tháng 10 bắt đầu huấn luyện"[2].Ngay sau khi được thành lập, Sư đoàn 320B nhanh chóng xây dựng Sư đoàn thành đơn vị huấn luyện giỏi, sẵn sàng chiến đấu cao đáp ứng yêu cầu bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Tháng 4/1966, Sư đoàn 320B được giao nhiệm vụ huấn luyện quân chi viện chiến trường. Cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 320 hăng hái sôi nổi bước vào nhiệm vụ huấn luyện quân chi viện cho chiến trường miền Nam với khẩu hiệu "Thao trường đổ mồ hội để chiến trường bớt đổ máu". Sau 6 năm huấn luyện quân chi viện cho chiến trường miền Nam, từ năm 1966 đến tháng 11/1971, Sư đoàn 320B đã giao được 187 đợt quân gồm 5 trung đoàn, 145 tiểu đoàn, 10 đại đội với quân số 153.000 người cho chiến trường. Các đơn vị lên đường đều thực hiện được khẩu hiệu "đã đi là đến, đến là đánh thắng". 100% đội ngũ cán bộ khung từ Chỉ huy Sư đoàn đến các Trung đoàn, Tiểu đoàn, Đại đội đều trải qua ít nhất hai lần đưa quân vượt Trường Sơn tham gia chiến đấu trên chiến trường đó là cơ sở vững chắc cho sự trưởng thành nhanh chóng của Sư đoàn khi chuyển sang thực hiện nhiệm vụ mới của Bộ giao cho.[3]Tháng 11/1971, Sư đoàn 320B chuyển thành Sư đoàn cơ động chiến lược của Bộ. Đảng uỷ Sư đoàn xác định nhiệm vụ chủ yếu của Sư đoàn trong giai đoạn này là “Tập trung mọi lỗ lực vào công tác tuyển quân, nhanh chóng huấn luyện nâng cao sức mạnh chiến đấu đảm bảo cho Sư đoàn đánh tập trung quy mô vừa và lớn. Giỏi cơ động chiến đấu tiến công, chiến đấu được trên mọi địa hình thời tiết với các hình thức chiến thuật, bảo đảm cho Sư đoàn có lệnh là lên đường từng Trung đoàn hoặc cả Sư đoàn vào chiến trường chiến đấu được ngay và đánh thắng”[4]. Sau 3 tháng huấn luyện, ngày 18/2/1972, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B lên đường vào Nam chiến đấu trên mặt trận Trị - Thiên mở đầu trang sử chiến đấu, chiến thắng vẻ vang của Sư đoàn.Sư đoàn lập công trên chiến trường Quảng TrịCán bộ, chiến sỹ Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B đánh chiếm căn cứ Quán Ngang, Do Linh, Quảng Trị, năm 1972.Trong chiến dịch Trị - Thiên năm 1972, Sư đoàn 320B đã trải qua 18 tháng chiến đấu lên tục trên chiến trường Quảng Trị, lần đầu vào chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn đã trải qua nhiều thử thách và trưởng thành về mọi mặt càng đánh càng mạnh, càng đánh càng thắng. Từ tham gia phối thuộc chiến đấu cùng đơn vị bạn, đến tự đảm nhiệm một hướng tiến công rồi trở thành lực lượng chiến đấu nòng cốt trên mặt trận cánh Đông Quảng Trị, là chặng đường chiến đấu không mệt mỏi bằng máu xương và công sức của hàng nghìn cán bộ chiến sĩ Sư đoàn. Những trận đánh tiêu biểu Phu Lơ, Cam Lộ, Cồn Tiên, Phương Lang Đông, Thành cổ Quảng Trị đến Bích La Đông, Thanh Hội, Cửa Việt. Sư đoàn đã đánh hơn 1000 trận lớn nhỏ tiêu diệt và bắt 2500 tên địch, bắn rơi 94 máy bay, thu 5 chiếc, phá huỷ 233 xe tăng, xe bọc thép; 55 khẩu pháo 105mm và 155mm cùng nhiều vũ khí, trang bị chiến tranh khác của địch. Các đơn vị trong Sư đoàn được tặng thưởng 165 huân chương Quân công và chiến công; 3148 cán bộ, chiến sĩ được tặng thưởng và truy tặng huân chương chiến công. Trung đoàn 48, Đại đội 1 (Tiểu đoàn 25) và 6 cán bộ, chiến sĩ được tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân[5].Thần tốc trong chiến dịch lịch sử Ngày 31/3/1975, chấp hành nghị quyết của Bộ Chính trị và Chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trược tiếp giao nhiệm vụ cho đồng chí Nguyễn Thế Bôn, Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân đoàn 1: "Quân đoàn 1 (trừ Sư đoàn 308) có nhiệm vụ tổ chức hành quân gấp vào miền Đông Nam Bộ, hiệp đồng với các đơn vị bạn tham gia trận quyết chiến chiến lược giải phóng Sài Gòn - Gia Định"[6].Cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 320B chụp ảnh lưu niệm với các đồng chí trong Binh đoàn Trường Sơn, tháng 4/1975.Ngày 1/4/1975, các đồng chí trong Bộ Tư lệnh Quân đoàn cùng thủ trưởng các cơ quan, đơn vị họp bàn kế hoạch, biện pháp lãnh đạo chỉ huy cuộc hành quân thần tốc tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Ngày 2/4/1975, từ vị trí đứng chân tại Đông Hà, Quảng Trị Sư đoàn 320B được lệnh hành quân đi bằng ô tô của đơn vị và ô tô của Trung đoàn 51, Sư đoàn vận tải 571, Bộ Tư lệnh Trường Sơn theo đường Tây Trường Sơn. Đội hình hành quân của Sư đoàn nối liền với đội hình hành quân của các đơn vị trong Quân đoàn, mỗi xe cách nhau 20 đến 30m, bộ đội ăn ngũ ngay trên xe, mỗi xe bố trí 2 người lái thay nhau đi liên tục cả ngày lẫn đêm, mỗi xe là một phân đội nhỏ tự quản giúp đỡ lẫn nhau về mọi mặt; khi gặp địch từng xe là một phân đội chiến đấu. Nếu bị tắc đường nhiều xe phối hợp lại giúp nhau để giải tỏa thông đường, xe trước hỏng nhường đường cho xe sau vượt lên.Ngày 7/4/1975, Sư đoàn 320B cùng các đơn vị bạn nhận được mệnh lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp "…Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa. Tranh thủ từng giờ từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và quyết thắng"[7]. Mệnh lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp như tiếp thêm sức mạnh cho cán bộ chiến sĩ Sư đoàn trên đường hành quân. Trên mỗi thành xe, tháp pháo, trên từng chiếc mũ, từng báng súng…hai chữ "thần tốc" được viết lên như một lời động viên thôi thúc đoàn quân đi nhanh hơn tới mặt trận. Ngày 14/4/1975, sau 12 ngày đêm hành quân "thần tốc" vượt chặng đường dài 1700km Sư đoàn 320B đã có mặt tại vị trị tập kết tại Đồng Xoài tỉnh Phước Long sẵn sàng nhận nhiệm vụ chiến đấu.
