SƯ ĐOÀN CHỦ LỰC ĐẦU TIÊN ĐỐI ĐẦU VỚI MỸ TRÊN CHIẾN TRƯỜNG TÂY NGUYÊN

Trong hai năm 1964 - 1965, khi tình hình miền Nam chuyển biến nhanh và phức tạp, quân Mỹ cùng đồng minh SEATO ồ ạt đưa quân vào tham chiến, Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương đã có một quyết sách quan trọng: mở Mặt trận B3 trên chiến trường Tây Nguyên. Cùng với đó, một lực lượng chủ lực đặc biệt được hình thành – Sư đoàn 1, đơn vị chủ lực đầu tiên của Bộ Tổng Tư lệnh có mặt ở vùng đất chiến lược này. Từ đây, lịch sử ghi nhớ: Sư đoàn 1 chính là đơn vị chủ lực đầu tiên trực tiếp đối đầu với quân đội Mỹ trên chiến trường Tây Nguyên, đã liên tục tham gia đánh 2.974 trận, loại khỏi vòng chiến 92.000 kẻ địch, bắt sống trên 8.300 tên, phá hủy 1.231 máy bay, 3.650 xe các loại, 38 kho đạn và kho xăng dầu...

Tháng 10 năm 1965, những cánh quân chủ lực đầu tiên của Sư đoàn 1: Trung đoàn 33, Trung đoàn 66 và Trung đoàn 320 đã vượt dốc, băng rừng vào Tây Nguyên. Không phải chờ đợi lâu để bước vào trận chiến, chỉ ít ngày sau, các đơn vị đã tham gia ngay Chiến dịch Plei Me (19/10 - 26/11/1965), đặc biệt là trận Ia Đrăng – trận đánh có ý nghĩa bản lề, lần đầu tiên bộ đội ta đối đầu trực diện với lực lượng Mỹ quy mô lớn ngay giữa đại ngàn. Ở đó, ý chí và quyết tâm của bộ đội Sư đoàn 1 đã góp phần mở ra bước ngoặt mới trên mặt trận Tây Nguyên, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ.

Chính vì bước vào chiến đấu trước, quyết tâm và thành tích chiến đấu đã được khẳng định, nên dù đến ngày 20 tháng 12 năm 1965, lễ thành lập Sư đoàn mới chính thức công bố tại Cầu Lầy (Gia Lai), thì trên thực tế, đơn vị đã đứng vững trong chiến trận từ nhiều tháng trước. Mật danh Đoàn Lê Lợi - Nông trường 1 của Sư đoàn từ đó ghi dấu trong lịch sử quân đội và trong lòng đồng bào Tây Nguyên.

Sau Chiến dịch Plei Me, Sư đoàn 1 tiếp tục là lực lượng xung kích qua hàng loạt chiến dịch lớn: Sa Thầy (1966), Sa Thầy 2, Đắk Tô 1, rồi tới cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Trên mỗi chặng đường, những đơn vị chủ lực của Sư đoàn luôn kiên cường giữ vững trận địa, sáng tạo cách đánh, góp phần làm nên thế trận chủ động trên chiến trường.

Từ năm 1966 trở đi, các trung đoàn trong Sư đoàn 1 lần lượt được điều chỉnh, bổ sung, có thời gian tách ra đánh độc lập, có thời điểm sáp nhập vào các đơn vị khác tùy theo yêu cầu chiến trường: Trung đoàn 33 trở thành Trung đoàn 101 độc lập; Trung đoàn 88 được tăng cường rồi hành quân vào Nam; Trung đoàn 174 bổ sung tham gia chiến dịch Đắk Tô - Tân Cảnh (1967); Trung đoàn 209 tham gia trận Chư Tăng Kra (1968)…

Đến năm 1972, các đơn vị ban đầu của Sư đoàn 1 lại được tập hợp trở lại, thống nhất biên chế và tiếp tục chiến đấu cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ lịch sử vào năm 1974. Các trung đoàn được điều chuyển, bổ sung cho những đơn vị khác, tiếp tục đóng góp sức mạnh cho toàn mặt trận, trong đó Trung đoàn 66 về Sư đoàn 10, Quân đoàn 3.

Đại ngàn Tây Nguyên còn đó dấu chân những đoàn quân áo xanh thuở ấy. Trong tiếng gió rừng, như có lời nhắc: Sư đoàn 1 không chỉ là một đơn vị chủ lực mà là minh chứng sống động cho tầm nhìn chiến lược sáng suốt, cho sức mạnh đoàn kết và cho niềm tin bất diệt của dân tộc Việt Nam trên con đường giành độc lập, thống nhất đất nước.