Nguyễn Đức Cảnh – Nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối, người đặt nền móng cho tổ chức Công đoàn Việt Nam

Nguyễn Đức Cảnh sinh ngày 2 tháng 2 năm 1908 tại làng Diêm Điền, tổng Hổ Đội, huyện Thụy Anh, tỉnh Thái Bình, nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống yêu nước và trọng nghĩa. Cha ông là Nguyễn Đức Tiết, một người đỗ cử nhân nhưng không ra làm quan mà mở trường dạy học; mẹ là bà Trần Thị Thùy. Từ nhỏ, Nguyễn Đức Cảnh đã được giáo dục về tinh thần yêu nước, lòng thương người và ý thức trách nhiệm đối với xã hội.

Trong thời gian học tại Trường Thành Chung, Nam Định, ông sớm tham gia các hoạt động yêu nước cùng bạn bè. Năm 1925, ông tham gia phong trào đấu tranh đòi thực dân Pháp trả tự do cho nhà yêu nước Phan Bội Châu. Năm 1926, ông tiếp tục tham gia phong trào để tang cụ Phan Châu Trinh và cuộc bãi khóa của học sinh. Những hoạt động này khiến ông bị nhà trường và chính quyền thực dân gây sức ép, buộc phải rời bỏ con đường học tập để bước vào hoạt động cách mạng.

Năm 1927, Nguyễn Đức Cảnh tham gia tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và được cử tham dự lớp huấn luyện chính trị tại Quảng Châu, Trung Quốc. Qua quá trình học tập và tiếp xúc với tư tưởng cách mạng của Nguyễn Ái Quốc, ông từng bước xác định con đường đấu tranh giải phóng dân tộc. Sau khi trở về nước, ông tích cực hoạt động trong phong trào công nhân, đặc biệt tại khu vực Bắc Kỳ. Thực hiện chủ trương “vô sản hóa”, ông trực tiếp làm việc tại các nhà máy, xưởng sản xuất và bến cảng, sống gần gũi với công nhân để tuyên truyền, giác ngộ và vận động họ tham gia phong trào đấu tranh.

Tháng 3 năm 1929, Nguyễn Đức Cảnh cùng một số đồng chí tham gia thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam tại số nhà 5D phố Hàm Long, Hà Nội. Đây là sự kiện quan trọng trong quá trình hình thành các tổ chức cộng sản ở nước ta. Ngày 17 tháng 6 năm 1929, Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập, ông tham gia Ban Chấp hành Trung ương lâm thời và phụ trách công tác vận động công nhân. Những hoạt động của ông góp phần xây dựng cơ sở cách mạng và thúc đẩy phong trào công nhân phát triển.

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Nguyễn Đức Cảnh là việc tổ chức xây dựng tổ chức Công hội Đỏ. Ngày 28 tháng 7 năm 1929, tại số 15 phố Hàng Nón, Hà Nội, ông triệu tập và chủ trì Đại hội thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ. Tổ chức này ra đời nhằm tập hợp công nhân, bảo vệ quyền lợi của người lao động và tổ chức phong trào đấu tranh trong các nhà máy, xí nghiệp. Nguyễn Đức Cảnh được giao phụ trách tổ chức, đồng thời tham gia xây dựng báo Lao động và tạp chí Công hội đỏ để tuyên truyền, hướng dẫn phong trào công nhân. Đây là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển của tổ chức Công đoàn Việt Nam ngày nay.

Đầu năm 1930, Nguyễn Đức Cảnh cùng đồng chí Trịnh Đình Cửu được cử làm đại diện của Đông Dương Cộng sản Đảng tham dự Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản tại Hương Cảng, Trung Quốc, do Nguyễn Ái Quốc chủ trì. Hội nghị diễn ra từ ngày 3 đến ngày 7 tháng 2 năm 1930, đánh dấu sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau đó, ông tiếp tục được giao nhiều trọng trách trong tổ chức Đảng, tham gia xây dựng cơ sở cách mạng tại Bắc Kỳ và trực tiếp lãnh đạo phong trào công nhân Hải Phòng. Cuối năm 1930, ông được điều động vào Xứ ủy Trung Kỳ, tham gia công tác tuyên huấn và hỗ trợ lãnh đạo phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh.

Cuối tháng 4 năm 1931, trên đường hoạt động cách mạng tại Nghệ An, Nguyễn Đức Cảnh bị thực dân Pháp bắt giữ. Ông bị đưa ra xét xử và kết án tử hình. Trong thời gian bị giam tại nhà tù Hỏa Lò, dù chịu nhiều đòn tra tấn và điều kiện giam giữ khắc nghiệt, ông vẫn giữ vững tinh thần đấu tranh. Đặc biệt, trong những ngày cuối đời, ông tranh thủ viết tài liệu Công nhân vận động, ghi lại những kinh nghiệm và phương pháp tổ chức, vận động công nhân để chuyển ra ngoài cho các đồng chí tiếp tục sử dụng trong hoạt động cách mạng.

Rạng sáng ngày 31 tháng 7 năm 1932, Nguyễn Đức Cảnh bị thực dân Pháp đưa ra hành hình tại đề lao Hải Phòng, khi mới 24 tuổi. Trước lúc hy sinh, ông vẫn giữ thái độ bình tĩnh, hiên ngang và cùng đồng đội Hồ Ngọc Lân hô vang những khẩu hiệu đấu tranh. Sự hy sinh của ông thể hiện tinh thần kiên định, lòng trung thành với lý tưởng cách mạng và quyết tâm đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Cuộc đời Nguyễn Đức Cảnh tuy ngắn ngủi nhưng có nhiều đóng góp quan trọng đối với phong trào cách mạng Việt Nam. Ông không chỉ tham gia xây dựng tổ chức Đảng trong những năm đầu thành lập mà còn là một trong những người đặt nền móng cho phong trào công nhân và tổ chức Công đoàn Việt Nam. Tấm gương của ông thể hiện tinh thần dấn thân, sự gắn bó với nhân dân lao động và ý chí kiên cường trước mọi thử thách. Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Đức Cảnh được đặt cho nhiều trường học, đường phố và công trình tưởng niệm, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần lao động và lý tưởng sống cho các thế hệ trẻ.