SỰ LÃNH ĐẠO ĐÚNG ĐẮN CỦA ĐẢNG VÀ SÁNG TẠO CỦA QUẦN CHÚNG LÀ YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH MỌI THẮNG LỢI CỦA KHÔNG QUÂN TA.

Cuối năm 1954 miền Bắc được giải phóng, Tổng Quân ủy đã ra nghị quyết xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam từng bước tiến lên chính quy, hiện đại có các binh, quân chủng.

Tháng 3- 1955 Tổng Quân ủy - Tổng tư lệnh đã ra quyết định thành lập Ban nghiên cứu sân bay (đồng chí Trần Quý Hai - Trưởng ban nghiên cứu sân bay đề nghị đổi là Ban nghiên cứu Không quân, nhưng Bộ Tổng tham mưu trả lời không được gọi Không quân, phải giữ bí mật).

Năm 1956 để hoạt động công khai, Chính phủ đã ra quyết định thành lập Cục Hàng không dân dụng, đồng chí Đặng Tính - Trưởng ban nghiên cứu sân bay thay đồng chí Trần Quý Hai được bổ nhiệm là Cục trưởng Cục Hàng không dân dụng. Năm 1959 đã chuyển Ban nghiên cứu sân bay thành Cục Không quân, về mặt nhân sự, tổ chức vẫn giữ nguyên như cũ, đồng chí Đặng Tính Cục trưởng Cục Hàng không dân dụng - Cục trưởng Không quân.

Từ tháng 10-1954 lực lượng vào tiếp quản sân bay Gia Lâm do đồng chí Nguyễn Tiến làm trưởng đoàn cho đến năm 1959 Ban nghiên cứu sân bay chuyển thành Cục Không quân, lực lượng không quân của chúng ta hoàn toàn bí mật thân phận của mình, gia đình vợ con hỏi đến đều nói chuyển ngành ra ngoài quân đội bận bộ áo quần ka ki xanh công nhân.

Không ít người thắc mắc, công tác tư tưởng rất phức tạp làm thế nào giữ bí mật, động viên anh em thấy được điều về xây dựng không quân là vinh dự được Đảng tin cậy, yên tâm học tập, công tác.

Năm 1963 Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã nhận định chiến tranh cục bộ của Mỹ - ngụy ở miền Nam sẽ bị thất bại, Mỹ thế nào cũng sử dụng không quân đánh ra miền Bắc để hạn chế chi viện miền Bắc đối với miền Nam, đã chủ trương tăng cường lực lượng phòng không cho 3 thứ quân. Xây dựng lực lượng PK-KQ mạnh để làm nòng cốt cho cuộc chiến tranh nhân dân đất đối không, đánh bại chiến tranh phá hoại của không quân và hải quân Mỹ đánh ra miền Bắc.

Tháng 10-1963 Quân ủy Trung ương đã ra quyết định hợp nhất 2 lực lượng PK-KQ thành Quân chủng PK-KQ, nhanh chóng ổn định tổ chức, huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu cao. Vấn đề hợp nhất 2 lực lượng PK-KQ tư tưởng nhận thức của cán bộ cũng nhiều ý kiến. Lực lượng phòng không lúc đó có 6 trung đoàn pháo cao xạ, lực lượng không quân lúc đó chỉ có 1 trung đoàn vận tải 919 và trung đoàn 910 (trường huấn luyện) cơ sở vật chất kỹ thuật còn rất thấp, hai đoàn bay tiêm kích 921 - 923 còn ở nước ngoài, đoàn 921 mới nhận trang bị máy bay MIG-17, đoàn 923 chưa có trang bị, do đó nhiều ý kiến cho bên trọng bên khinh. Lúc đầu Bộ Tổng tham mưu ra quyết định tên là Quân chủng PK-KQ, có tờ báo viết về Quân chủng Phòng không và Không quân đưa Bác Hồ xem, Bác lấy bút chì đỏ gạch chữ "và" sửa lại gạch ngang giữa 2 chữ PK-KQ.

Đảng ủy Quân chủng PK-KQ đã lãnh đạo đoàn kết thống nhất, xây dựng quân chủng thành sức mạnh tổng hợp sẵn sàng chiến đấu cao, đánh thắng trận đầu bắn rơi máy bay, bắt sống giặc lái bảo vệ an toàn mục tiêu.

Ngày 6-8-1964, trung đoàn tiêm kích 921 về nước, hạ cánh ở sân bay Nội Bài, lực lượng không quân thêm một trung đoàn tiêm kích được trang bị máy bay Mig - 17, Quân chủng PK-KQ thêm một lực lượng chiến đấu có sức cơ động cao.

Quá trình chuẩn bị chuyển trung đoàn 921 về nước cũng không đơn giản trong việc bảo đảm vật chất kỹ thuật mặt đất, bảo đảm sân bay, vì lúc đó ta chỉ có sân bay Nội Bài, sân bay Kép, Yên Bái xây dựng chưa xong.

Nhận thức mỗi người một khác, có đồng chí nói không quân địch quá mạnh, số lượng đông, trang bị hiện đại, phi công giờ bay cao có kinh nghiệm chiến đấu. Ta chỉ có 1 trung đoàn trang bị MIG- 17, người lái giờ bay thấp chưa chiến đấu, liệu đánh được bao nhiêu trận, gây thêm phức tạp cho lực lượng phòng không mặt đất. Họ không thấy hết sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân, chỉ nhìn vào lực lượng một trung đoàn tiêm kích. Đảng ủy Quân chủng PK-KQ đã hạ quyết tâm đề nghị trên cho trung đoàn 921 về nước sẽ có cách đánh thắng địch và lực lượng không quân càng đánh càng phát triển. Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương cũng nhất trí với Đảng ủy Quân chủng PK-KQ, phải cho trung đoàn 921 về nước chiến đấu, đó là thời cơ để xây dựng và rèn luyện không quân ta.

Đảng ủy Quân chủng đã làm công tác tư tưởng, tập trung mọi khả năng để hoàn thành công tác chuẩn bị kỹ thuật vật chất, cơ sở sân bay tạo điều kiện để 921 về nước xây dựng chiến đấu thắng lợi.

Với chủ trương đúng đắn của Bộ Chính trị, của Quân ủy Trung ương và Đảng ủy Quân chủng trung đoàn 921 là đơn vị tiêm kích đầu tiên của không quân đã chiến đấu và trưởng thành, lực lượng không quân từ 1 trung đoàn 921 đã phát triển thành 4 trung đoàn tiêm kích (921, 923, 925, 927) đã góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân chủng PK-KQ.

Về mặt tác chiến Đảng ủy Quân chủng PK-KQ trực tiếp lãnh đạo BTL Quân chủng trực tiếp chỉ huy đến từng trung đoàn không quân. Năm 1967 thành lập Binh chủng Không quân Đảng ủy và BTL Binh chủng Không quân trực tiếp lãnh đạo chỉ huy toàn diện cả mặt tác chiến, chỉ huy sở Binh chủng nằm trong chỉ huy sở Quân chủng để hiệp đồng với lực lượng phòng không chặt chẽ. Quân chủng trực tiếp giao nhiệm vụ chiến đấu cho Binh chủng.

Để chuẩn bị cho trung đoàn 921 đánh trận đầu thắng lợi Đảng ủy Quân chủng và BTL cơ quan Quân chủng trực tiếp xuống trung đoàn 921 giúp đỡ mà khó khăn nhất là cách đánh, cán bộ lãnh đạo chỉ huy của ta đều học ở Trung Quốc do đó cũng ảnh hưởng về chiến thuật không quân Trung Quốc.

Trận ngày 3 và 4-4-1965 của trung đoàn 921 chúng ta đã sử dụng liên đội 4 chiếc trực tiếp chiến đấu, 4 chiếc chiếm tầng cao yểm hộ. Ngày 3-4-1965, địch đánh cầu Hàm Rồng, đối tượng là không quân của hải quân Mỹ. Biên đội 4 chiếc đồng chí Phạm Ngọc Lan làm đội trưởng xuất kích, biên đội đồng chí Trần Hanh yểm hộ ở tầng cao.

Biên đội đồng chí Phạm Ngọc Lan đã bắn rơi 2 chiếc F8U, đồng chí Phạm Ngọc Lan bắn rơi chiếc máy bay Mỹ đầu tiên, đồng chí Phan Văn Túc bắn rơi chiếc thứ 2 .

Ngày 4-4, địch tiếp tục đánh Hàm Rồng, đối tượng lực lượng không quân Mỹ, lực lượng không quân thiện chiến hơn, trang bị hiện đại hơn toàn máy bay F-105D. Biên đội đồng chí Trần Hanh xuất kích, biên đội đồng chí Lê Trọng Long thu hút địch và yểm hộ tầng cao. Biên đội đồng chí Trần Hanh bắn rơi 2 chiếc F-105D, đồng chí Trần Hanh bắn rơi 1 chiếc. Địch đã chủ động đối phó, trận không chiến diễn ra ác liệt, tên lửa không đối không phóng từ nhiều phía đồng chí Phạm Giấy, đồng chí Lê Minh Huân, đồng chí Trần Nguyên Năm đã anh dũng hy sinh, đồng chí Trần Hanh đã vượt ra ngoài và hạ cánh bắt buộc ở bản Kẻ Tằm, phía Tây Nghệ An. Sau trận đánh này cũng nhiều ý kiến cho không quân đánh được không quân Mỹ, bắn rơi được máy bay, có người bi quan cho ta hy sinh nhiều một biên đội 4 chiếc, 3 đồng chí hy sinh, 1 đồng chí hạ cánh bắt buộc. Không biết có đánh được lâu dài không.

Ngày 5-4-1965, Đại tướng tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp đã trực tiếp nghe BTL Quân chủng báo cáo, đồng chí đã nhận xét: Trận thứ nhất địch bất ngờ, đối tượng không quân của hải quân, ta chủ động hoàn toàn bắn rơi được máy bay, nhưng không quân ta chưa được thử thách ác liệt; trận thứ 2, không quân ta gặp không quân Mỹ là đối tượng mạnh hơn ta nhiều, số lượng đông, trang bị hiện đại, phi công được huấn luyện tốt, giờ bay cao, yếu tố bất ngờ không còn, địch đã có chuẩn bị đối phó với tiêm kích của ta, ta đã bắn rơi 2 F- 105 đó là thắng lợi lớn.
Và kết luận: Không quân ta có thể đánh thắng được không quân Mỹ, qua trận đánh này các đồng chí cần rút kinh nghiệm để chuẩn bị đánh trận sau tốt hơn.

Cũng trong ngày 5-4-1965, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư khen không quân chiến đấu dũng cảm. Sau khi được chỉ thị của Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Thường vụ Đảng ủy Quân chủng họp rút kinh nghiệm trận đánh, đã đánh giá: Không quân ta tuy có tổn thất nhưng đã dũng cảm dám đánh, bắn rơi được máy bay Mỹ đó là thắng lợi; bước đầu chúng ta thấy được mạnh yếu của địch đồng thời đánh giá ta đúng đắn hơn, về yếu tố tinh thần dũng cảm dám đánh, nhưng về mặt kỹ thuật, chiến thuật phải tiếp tục nghiên cứu - chuẩn bị trận đánh sau giành thắng lợi cao hơn và ta ít hy sinh. Thường vụ Đảng ủy có kết luận và chỉ thị Bộ tham mưu nghiên cứu cách đánh. Kết luận của Thường vụ Đảng ủy Quân chủng: "Đánh với đối tượng mạnh hơn ta, có số lượng đông, trang bị kỹ thuật hiện đại, người lái được huấn luyện giờ bay cao, phải có cách đánh độc đáo phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của Không quân Việt Nam luôn luôn tạo thế bất ngờ chủ động tấn công phải mưu trí linh hoạt sáng tạo trong cách đánh". Quá trình chiến đấu của không quân Đảng ủy BTL Quân chủng theo dõi phát hiện, chỉ đạo những nguyên tắc và phương châm tác chiến, phát huy sáng tạo của cán bộ chỉ huy, dẫn đường, người lái, nghiên cứu cách đánh phải tìm ra cái mới có chuẩn bị mới đánh. Chỉ thị của đồng chí Văn Tiến Dũng - Tổng tham mưu trưởng: Không quân không có cái mới, không tìm ra bất ngờ cho địch thì không được xuất kích.

Cách đánh của từng loại máy bay cũng có những cách đánh khác nhau, như MIG-17 đánh ở độ cao trung bình dùng lối đánh gần, đánh quần, trên khu vực có lợi, để phát huy tính năng cơ động mặt bằng của MIG-17, nhiều động tác chiến thuật được áp dụng như cơ động cắt bán kính để hạn chế tốc độ lớn của địch, cơ động gấp tránh tên lửa tiếp cận gần công kích nhanh.

Đối với MIG-21 lúc mới chuyển loại hiệu suất chiến đấu thấp vì cách đánh không thích hợp, thời gian đầu còn vận dụng cách đánh của MIG-17, đánh gần, đánh quần; sau một số trận đánh không thành công, ta đã rút kinh nghiệm tìm cách đánh phù hợp với tính năng của máy bay MIG-21. Do có lợi thế tốc độ nhanh, tính cơ động tốt nhất ở độ cao 4000m trở lên, tính năng cơ động hơn hẳn F-4, F-105 nên cách đánh của MIG-21 đã được hình thành; sử dụng tốc độ lớn, cơ động ở độ cao cao, đánh từ xa, đánh thọc sâu vào đội hình địch đánh nhanh rút nhanh, MIG-21 có cách đánh mới đã nâng hiệu suất rõ rệt.

Qua thực tế chiến đấu với không quân địch từ 1965 – 1966, ta đã hình thành dần cách đánh và rút ra tư tưởng chỉ đạo tác chiến đối với không quân là: Sử dụng lực lượng nhỏ (2-4c) và vừa (8-12c) đánh linh hoạt lúc xa lúc gần, lúc cao lúc thấp, đánh nhanh rút nhanh. Năm 1967, địch đã thay đổi thủ đoạn dùng đội hình lớn, tăng lực lượng tiêm kích yểm hộ trực tiếp đội hình cường kích kết hợp cơ động bảo vệ từ xa. Ta đã dùng lực lượng nhỏ đánh vào đội hình cường kích bằng chiến thuật thọc sâu, chia cắt từng đoạn đường bay của địch, đánh vào sườn của đội hình địch, dùng tốc độ và cơ động bổ nhào từ trên cao đánh xuống (chiến thuật chim cắt). Với cách đánh này máy bay MIG-21 phát huy được tính năng và giành được thế công kích có lợi. Dưới sự lãnh đạo và chỉ đạo của Đảng ủy và BTL Quân chủng, Binh chủng và sáng tạo của Quân chủng, không chỉ lực lượng tiêm kích có cách đánh hay mà lực lượng không quân vận tải (trung đoàn 919) ngoài nhiệm vụ vận tải chi viện cho các chiến trường còn làm nhiệm vụ chuyên cơ bảo đảm hàng nghìn chuyến bay chở lãnh tụ an toàn tuyệt đối, cũng có những sáng tạo trong chiến đấu, cải tiến máy bay An-2 thành máy bay chiến đấu đánh tàu biệt kích ven biển, đánh tập kích tiêu diệt trung tâm ra đa dẫn đường của Mỹ ở Pa Thí (Lào) .

Đồng chí Ba, đồng chí Phước đã dùng T-28 máy bay của Hoàng gia Lào bay sang hàng để đánh rơi máy bay C123 chở biệt kích ngụy Sài gòn khi chúng bay ra miền Bắc.

Trận ngày 28-4-1975 trong chiến dịch Hồ Chí Minh đã sử dụng máy bay A-37 lấy của địch để tập kích táo bạo, bất ngờ sân bay Tân Sơn Nhất, trận đánh có ý nghĩa lịch sử và là trận đánh cuối của Không quân nhân dân Việt Nam trong chiến tranh chống Mỹ.

Tóm lại trong 50 năm qua dưới sự lãnh đạo của Đảng và sáng tạo của Quân chủng, Không quân nhân dân Việt Nam đã chiến đấu và xây dựng không ngừng phát triển lớn mạnh đã góp phần quan trọng trong nhiệm vụ: Bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Từ 4 trung đoàn tiêm kích, 1 trung đoàn vận tải ngày nay đã có 3 sư đoàn không quân ở trên 3 vùng chiến lược Bắc, Trung, Nam, cùng lực lượng phòng không quản lý và bảo vệ vùng trời, sẵn sàng làm mọi nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao.

Điểm lại lịch sử của không quân, chúng ta không thể nói hết chỉ nhớ những gì thì nói lại, mỗi người một câu chuyện để ôn lại những ngày sống chiến đấu bên nhau, và tự hào với lực lượng không quân ta, tiếp tục phát huy truyền thống của không quân cho thế hệ mai sau.