Súng cối trong chiến dịch Quang Trung 1951

Ngày 24/4/1951, Ban thường vụ Trung ương Đảng, quyết định mở chiến dịch Hà Nam Ninh (còn gọi là chiến dịch Quang Trung) tiến công vào phòng tuyến sông Đáy của thực dân Pháp trên địa bàn Liên khu 3 ở khu vực các tỉnh Hà Nam, Nam Đinh và Ninh Bình. Chiến dịch diễn ra từ 28/5 đến 20/6/1951, nhằm tiêu diệt một phần bộ phận sinh lực địch, phá tan khối ngụy quân, đẩy mạnh chiến tranh du kích, tranh thủ nhân dân ở đồng bằng Bắc Bộ. Tham gia chiến dịch này có 3 Đại đoàn (308, 304, 320) cùng 5 đại đội sơn pháo, 1 trung đoàn công binh và lực lượng vũ trang địa phương. Để chuẩn bị cho chiến dịch, thực hiện chỉ thị của Liên khu ủy 3, Đảng bộ và nhân Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình đã đóng góp trên 500 tấn gạo, gần 2 vạn tre luồng làm cầu, hơn 1.000 con lợn, trâu tiếp tế cho bộ đội, huy động gần 3.000 thuyền, làm gần 1.000 lán trú quân, góp 50 vạn ngày công phục vụ chiến trường. Trong đêm ngày 28/5/1951, ta mở màn chiến dịch. Ngày 29/5, trên hướng tiến công chính là Ninh Bình, bộ độ chủ lực thuộc hai Đại đoàn 308, 304 phối hợp với bộ đội địa phương và du kích Ninh Bình, mở cuộc tiến công vào thị xã và các huyện phía Nam tỉnh, diệt các vị trí: Núi Non Nước, núi Hồi Hạc, chùa Dầu, Yên Vệ, Bến Sanh (Yên Khánh), Tuy Lộc hạ (Kim Sơn), Yên Mô thượng, Cô Đôi (Yên Mô). Ta diệt Đại đội thủy quân lục chiến (trong đó có tên chỉ huy Béc-na là con trai của tướng Đờ-lát đờ Tát-xi-nhi) về đóng ở nhà thờ thị xã Ninh Bình, bắn đắm 1 tàu chiến, 2 ca nô, làm bị thương 2 ca nô trên sông Đáy, sông Vạc. Phía Hà Nam, cũng đêm 28/5, một bộ phận của Đại đoàn 320 phối hợp với dân quân địa phương nổ súng tiêu diệt các vị trí: Hưng Công (Bình Lục), buộc bọn địch phải bỏ vị trí Đoan Vĩ (Thanh Liêm), phá tung phòng tuyến sông Đáy của địch. Ngày 29 và 30/5, quân ta đánh hai trận phục kích thắng lợi ở Trung Thứ, Mai Cầu (Thanh Liêm); ngày 3/6, chống càn oanh liệt ở thôn Đống Lương (Vụ Bản).
Khẩu súng cối 120 mm do công binh xưởng Liên khu 3 sản xuất năm 1947, trang bị cho Đại đoàn 320 chiến đấu trong chiến dịch Quang Trung năm 1951 hiện được trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 3. Ảnh Văn Nhuận. Quân Pháp đưa một binh đoàn cơ động về Ninh Bình và 13 Tiểu đoàn bộ binh, 4 Tiểu đoàn pháo binh, 1 Tiểu đoàn xe lội nước về Hà Nam, thả lính nhảy dù xuống Cầu Cổ (thuộc Ý Yên, giáp thị xã Ninh Bình) đóng tại những vị trí đã mất, củng cố phòng tuyến đã bị chọc thủng, hòng chặn bước tiến quân của ta. Hòa nhịp với tiếng súng chiến dịch của bộ đội, thừa lúc bọn ngụy quân, ngụy quyền hoang mang, dao động, các tổ chức Đảng trong vùng sau lưng địch đã lãnh đạo quân dân địa phương phá tan hàng mảng lớn ngụy quyền. Riêng Ninh Bình đã diệt 5 ban tề tổng, 26 ban tề xã, giải phóng hoàn toàn 4 xã Yên Nhân, Yên Phong (Yên Mô), Khánh Toàn, Khánh Thịnh (Yên Khánh); Hà Nam phá 4 ban tề tổng, diệt 7 ban tề vũ trang, giải tán toàn bộ hội tề trong các xã thuộc huyện Lý Nhân, 80% số ban tề huyện Bình Lục, một số ban tề huyện Thanh Liêm. Tại Nam Định, ở phía bắc tỉnh, ta đã giải tán được hầu hết các ban tề địch vừa dựng lên; ở phía Nam tỉnh ta đã thuyết phục được 68 ban tề và xây dựng được nhiều cơ sở ở những vùng tạm chiếm sâu. Sau 24 ngày đêm chiến đấu quyết liệt, ta đã loại khỏi vòng chiến hơn 4.000 tên địch, tiêu diệt và bức rút 23 vị trí, góp phần thúc đẩy chiến tranh du kích vùng đồng bằng Bắc Bộ. Khẩu súng cối 120mm do công binh xưởng Liên khu 3 sản xuất năm 1947, trang bị cho Đại đoàn 320 chiến đấu trong chiến dịch Quang Trung năm 1951 là hiện vật tiêu biểu hiện được trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 3, mang số đăng ký 171-KL-126./.Văn Nhuận – Bảo tàng Quân khu 3