Tả quân Lê Văn Duyệt qua tư liệu lịch sử: Đi theo chúa Nguyễn Ánh
ả quân Lê Văn Duyệt là nhân vật lịch sử gắn liền với vùng đất Sài Gòn - TP.HCM và đến nay vẫn gây nhiều tranh luận. Thanh Niên xin giới thiệu loạt bài viết về ông qua những tư liệu của nhà nghiên cứu lịch sử Thiên Bình.
Hành trạng của Lê Văn Duyệt vẫn còn nằm trong làn sương mờ của nhiều truyền khẩu dân gian và nhận định chủ quan của hậu thế. Vậy người đời sau đã nói về ông như thế nào, và lịch sử đã ghi chép ra sao?
Theo chính sử triều Nguyễn, gốc tích gia tộc Lê Văn vốn ở làng Bồ Đề, H.Chương Nghĩa (nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi). Cha ông là Lê Văn Toại dời về tỉnh Định Tường (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp). Năm 1924, tác giả Cao Hải Đễ soạn cuốn Lê Văn Duyệt tiểu sử lại cho rằng người di cư vào Nam là Lê Văn Hiếu - ông của Lê Văn Duyệt. Lê Văn Hiếu góa vợ, cùng con trai là Lê Văn Thoại (Toại) và con dâu vào định cư ở vàm Tòa Lọt (Trà Lọt) thuộc làng Hòa Khánh (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp).
Tranh vẽ Tả quân Lê Văn Duyệt (1763 - 1832)
ẢNH: TƯ LIỆU CỦA NGUYỄN QUANG DIỆU
Vẫn theo Cao Hải Đễ, ở Hòa Khánh, Lê Văn Toại sinh được 2 người con trai là Lê Văn Duyệt và Lê Văn Phong. Đến năm Lê Văn Duyệt 9 tuổi thì trong xứ nổi lên dịch bệnh thời khí. Lê Văn Hiếu mắc bệnh qua đời. Sau khi chôn cha xong, gia đình Lê Văn Toại dời xuống ở gần Rạch Gầm, tức về sau là làng Long Hưng (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp).
Ngày nay, ở ấp Hòa Quý, xã Hòa Khánh vẫn còn phần mộ ông Lê Văn Hiếu. Mộ bia do "hiếu tử Khâm sai Chưởng cơ tự Toại" lập năm Giáp Tuất. Theo năm mất của ông Lê Văn Toại mà suy thì biết năm đó là năm 1814. Bia mộ ghi ông Lê Văn Hiếu là "Hiển khảo tặng Quang Tiến Chiêu Nghị tướng quân, Cai cơ Lê hầu". Đó rõ ràng là chức vụ do triều Nguyễn truy tặng cho ông cha của công thần Lê Văn Duyệt.
Mộ song thân Lê Văn Duyệt còn tọa lạc ở H.Châu Thành, tỉnh Tiền Giang cũ (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp) được chính Tả quân Lê Văn Duyệt lập năm Tân Tỵ [1821]. Kiểu thức 2 ngôi mộ gợi nhớ đến mộ của vua Gia Long ở Huế.
