Tấm áo ở trận đánh cuối cùng

Anh Phạm Văn Bàn sinh năm 1947, hơn bọn tôi 5 tuổi. Quê anh ở thị trấn Trới, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh (nay là phường Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh). Anh ở đơn vị tôi từ năm 1968. Cánh lính sinh viên tụi tôi nhìn các anh hồi Mậu Thân như những người anh hùng trong phim Liên Xô. Anh Bàn cũng coi chúng tôi như những đứa em nhỏ. Anh bảo: “Chúng mày bằng thằng em tao ở nhà, nhưng nhà tao nghèo, nó chả được học hành như chúng mày”. Khi hành quân, anh mang hộ cả cuốc, xẻng. Có lần anh mang hộ Sỹ một bọc toàn sách vở, thư từ. Dừng chân ở đâu là anh ca cóng đến tài. Cái ăng-gô của anh đen nhẻm. Bọn tôi khoái, vừa húp bát canh chua của anh nấu vừa gọi “cụ Bàn”. “Cụ Bàn” hay “tàng trữ” thuốc rê của đồng bào. “Cụ Bàn” lúc nào cũng có mì chính. “Cụ Bàn” có gói đường bé bằng bao diêm, đứa nào ốm, “cụ” vê cho một cục uống cho lại sức. Đêm trú quân anh kể, nhà anh ở thị trấn Trới. Khiếp tên gì mà xấu thế. Anh lườm. Tên thì có gì mà xấu, chỉ có người tốt, người xấu thôi.

Hết chiến dịch này đến chiến dịch khác. Anh bảo chỉ mong sau này về, mặc quần áo thật oách đi hỏi vợ để khỏi bị chê Bàn quần đùi nữa. Anh sẽ đi làm kiếm tiền để chữa mắt lòa cho mẹ anh.

Tôi nghĩ chắc ngày ở nhà anh hay mặc quần đùi, nhà nghèo quá nên anh hiếm khi được mặc quần dài đi học. Nhưng im không hỏi.

Một hôm, nhân lúc anh đi vắng, Sỹ lấy cái bi-đông Trung Quốc của anh khắc mấy chữ “Bàn quần đùi”. Khi về, anh thấy vậy buồn lắm. Chiều anh ra suối lấy cát đánh sạch bong cái bi-đông rồi ngồi thẫn thờ nhìn cái thác nước lẫn những chiếc lá trôi vùn vụt. Hôm sau, thằng Sỹ lấy mũi dao chữa lại thành “Bàn quân đội”, thế là anh tươi hẳn.

Mùa xuân năm 1975. Chiến trận cuốn đi như lũ. Từ Buôn Hồ, Buôn Ma Thuột, chúng tôi đánh lên Cheo Reo rồi tràn ra Tuy Hòa. Sư đoàn 320 của chúng tôi lại ào ào tiến về đánh Củ Chi. Đêm 28-4-1975, chúng tôi đánh vào Tân Phú Trung cách Sài Gòn chưa đầy 25km. Đất cứng quá nên đào hầm từ nửa đêm tới sáng mới được cái hố đến đầu gối. Phía Đồng Dù pháo bắn dữ dội. Gần trưa 29-4-1975, tàn quân địch tháo chạy từ Đồng Dù tràn cả vào Trạm phẫu C24 đông như đàn vịt chạy sang đường. Tất cả y tá, y sĩ đều nổ súng chiến đấu. Anh Bàn và Sỹ ngồi chung hầm. Anh đẩy Sỹ ra phía sau, hai anh em kéo thêm đống rơm kê làm bệ bắn.

Hầm nông quá, người cứ nhấp nha nhấp nhổm. Anh thét: “Sỹ, mày bắn đằng sau, tao bắn phía ngoài đồng”. Cát tút AK văng vào nhau lại rơi vào chân bỏng rẫy. Một quả đạn cối nổ gần, mảnh bay rào rào. Sỹ nhắm mắt lại thì nghe anh nói: “Thôi mờ đời rồi”. Anh ngửa người đè vào Sỹ, ngực áo thấm tí máu bằng hạt ngô. Tiếng gọi mẹ nhỏ như tiếng nấc. Anh Bàn hy sinh ngay lúc ấy trên tay Sỹ. Đặt anh xuống hầm, Sỹ ôm súng bắn lia lịa. Địch chạy dạt ra ngoài đồng. Rồi trận đánh kết thúc. Cả Trung đoàn 64, Sư đoàn 320 chúng tôi thành mũi luồn sâu tiến vào thành phố cùng với Sư đoàn 10.

Sỹ ngẩn ngơ nhìn anh Bàn nằm lại, bộ phận giải quyết tử sĩ của Trung đoàn và Tiểu đoàn 25 vận tải chôn cất rồi chạy theo đơn vị. Trước khi đi, Sỹ mở ba lô của anh lấy ra một cái áo gọi là Mông-tơ-ghi cộc tay màu mận chín. Chắc anh lượm đâu đó trên đường chiến đấu vì vẫn còn vết bẩn. Sỹ nghĩ trong lòng, phải giữ làm kỷ niệm của anh.

Sau ngày 30-4 một vài tháng, chúng tôi được về đi học. Để lại sau lưng 4 năm đời lính chiến biết bao vui buồn, hào hùng mà cũng đầy nhọc nhằn, gian khổ. Để lại sau lưng mình bao kỷ niệm và những nấm mồ đồng đội nơi núi sâu đồng vắng. Mọi nỗi mất-còn đơn giản như cái ba lô nhẹ tênh của chúng tôi ngày lên xe ra Bắc. Đinh Ngọc Sỹ vào Trường Đại học Quân y (nay là Học viện Quân y) năm thứ tư. Còn tôi vào học tiếp năm thứ tư Trường Đại học Cơ Điện (nay là Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp, Đại học Thái Nguyên).

Chiến tranh như đã xa lắc tự bao giờ. Thay vào nỗi nhớ là những đồ án, là bài vở và cuộc sống nghèo vất vả của sinh viên. Hằng tuần, tôi và Sỹ vẫn về gặp nhau. Lúc ấy, ngồi ôn lại những ngày đã qua mà rưng rưng nhớ rừng, nhớ đồng đội. Hai đứa giở cái áo của anh Bàn mà tưởng như anh lại ngồi đâu đây, tưởng như lúc anh nhìn Sỹ rồi tắt thở trên cánh đồng Tân Phú Trung trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến 30 năm. Anh Bàn ơi, sẽ chẳng bao giờ anh còn được mặc cái áo thật đẹp này đi hỏi vợ nữa. Các cô gái thị trấn Trới sẽ chỉ mãi nhớ anh là anh “Bàn quần đùi” thôi.

Một chiều mưa ở khu nhà cấp bốn của sinh viên Trường Đại học Quân y trong Hà Đông, tôi và Sỹ ngồi thật lâu bên tấm áo ấy. Thế mà cả hai đứa tôi đều mụ mị, đều sai lầm để phải ân hận tới bây giờ.