Tấm gương sáng ngời về tinh thần tự chủ và bài học về lòng yêu nước

Cuộc đời Phan Châu Trinh là hiện thân sinh động của tinh thần tự chủ độc lập và một tấm lòng yêu nước vô bờ bến. Khác với nhiều nhà cách mạng cùng thời chọn con đường cầu viện Nhật Bản hay Trung Hoa, Phan Châu Trinh kiên quyết chủ trương "Dựa vào dân" và "Dân chủ hóa đất nước". Ông nhiều lần lên án thái độ bạo động khi lòng dân chưa sẵn sàng, cũng như kịch liệt phê phán việc cầu cứu ngoại bang vì cho rằng đó chẳng khác nào "dẫn voi giày mả tổ".

Thời gian sinh sống và hoạt động tại Pháp (từ 1911 đến 1925), ông vừa lao động kiếm sống bằng nghề chụp ảnh, vừa viết báo, diễn thuyết để tố cáo tội ác thực dân trước công luận Pháp, đồng thời vận động người Việt Nam tại đây hướng về quê hương. Ông đã cùng Nguyễn Ái Quốc và một số nhà yêu nước khác thành lập Hội những người Việt Nam yêu nước tại Pháp. Dù có lúc giữa ông và Nguyễn Ái Quốc có sự khác biệt về con đường cứu nước (một bên là cải cách ôn hòa theo khuynh hướng dân chủ tư sản, một bên là cách mạng vô sản bạo lực), nhưng cả hai đều dành cho nhau sự tôn trọng lớn lao vì chung một mục đích tối thượng: giải phóng dân tộc. Tấm gương của Phan Châu Trinh dạy cho chúng ta bài học sâu sắc về sự kiên định, lòng dũng cảm đối mặt với nghịch cảnh và tinh thần sống vì đại nghĩa dân tộc.